Theo tập quán của người Trung Hoa xưa, phong tục thờ cúng tổ tiên rất được xem trọng và được lưu truyền từ đời này qua đời khác…

Việc thờ cúng tổ tiên, ông bà, cha mẹ khi đã khuất núi, đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Trung Hoa. Từ triều đình, quan lại cho đến thứ dân đều được tự do thực hiện việc tín ngưỡng cao cả này. Họ tự do thờ cúng Tổ tiên, Thần Phật, hoặc các bậc Thánh nhân mà mình tôn kính… Đó là một hình thức tri ân đối với các bậc tiền bối, các đấng sinh thành, và những vị ân nhân trong đời của họ. 

Đức tin bị phá hoại

Kể từ khi Đảng Cộng Sản Trung Quốc (ĐCSTQ) lên nắm quyền, vào năm 1949 cho đến nay. Chính quyền Trung Cộng đã dùng đủ mọi thủ đoạn hủ bại, và các dạng hình thức kỳ dị nhằm bóp méo văn hoá truyền thống của người Trung Quốc xưa.

Một mặt ĐCSTQ khích lệ người dân sùng bái văn hoá dân gian. Một mặt chúng, tìm cách cải biên cho phù hợp với cái gọi là đường lối của ĐCS. Hay nói cách khác là ‘đoạn chương thủ nghĩa’, rồi thêm thắt những tư tưởng chính trị cực đoan vào trong đời sống tâm linh để mị dân. ĐCSTQ đã hủy hoại và làm biến dị văn hóa truyền thống một cách tự nhiên, như ‘nước chảy đá mòn’ thế hệ này qua thế khác. Người trẻ dần dần lãng quên đi nguồn gốc tổ tiên mình, từ tập quán tín Thần, đề cao Đạo đức làm người: hành thiện, tích đức… Thay vào đó là tôn sùng lãnh đạo và cung phụng người có tiền, có quyền.

Vì thế, ngày nay đối với người Trung Quốc mà nói, thì sùng Đạo tín Thần sẽ đã bị coi là mê tín dị đoan và tuyệt nhiên cấm chỉ. Mục đích của ĐCSTQ chính là khiến cho văn hoá truyền thống tốt đẹp của người xưa bị biến mất hoàn toàn, không một dấu vết. Đó là cách mà chính quyền Trung Cộng ‘tẩy não’ nhân dân.

Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Văn Kiến Thành – Nhà quản lý văn hoá nghệ thuật, bà nói:  Trước kia, Trung Quốc có rất nhiều tác phẩm nghệ thuật mô tả về tổ tiên cổ xưa, nhưng giờ đã không còn tồn tại ở đây nữa.  Thật may, một số bức họa còn được lưu lại, trưng bày tại nhiều nơi trên thế giới. Những tác phẩm tranh vẽ về đề tài “Thờ cúng tổ tiên”. Vào dịp năm mới, một số bức họa về chân dung các vị tiền bối được xem là tổ tiên và các vị Thần, đã được trưng bày ở cuộc triển lãm tại Bảo tàng Hoàng gia Ontario – Canada. Cuộc triển lãm đã thành công tốt đẹp, và bế mạc vào ngày 5 tháng 1 năm 2020. Bà Thành cho biết, rất nhiều tác phẩm quý hiếm đã không còn tồn tại. Một số các bức hình bị xem là không còn giá trị, một số được treo ở trong xó nhà, thậm chí bị đốt đi trong các dịp lễ thờ cúng tổ tiên. Và phần lớn các bức họa đều bị phá hủy dưới tay của chính quyền tàn bạo.

Chân dung tổ tiên của một gia đình, có hình ảnh một đứa trẻ nghiêng về phía người phụ nữ, là biểu tượng của khả năng sinh sản; Thời nhà Thanh (1644–1911), bởi một nghệ sĩ không rõ danh tính. Treo cuộn, mực và màu trên giấy; 
54 1/2 inch x 30 1/2 inch.  (Bảo tàng Hoàng gia Ontario 2013)

Một số bức chân dung tổ tiên của các dòng họ vẫn còn được lưu lại đến ngày nay, phần lớn đều được người phương Tây mua vào đầu thế kỷ XX. Vào thời điểm đó, dưới sự sụp đổ của triều đại nhà Thanh năm 1911. Trung Quốc đã trải qua một cuộc khủng hoảng, cả về kinh tế lẫn chính trị.

Bà Văn Kiến Thành nói thêm: “Vì để sinh tồn nên thời điểm đó, rất nhiều gia đình đã phải bán đi những món đồ quý hiếm, mà tổ tiên họ truyền lại”. Nhiều tác phẩm được lưu giữ cho đến nay là nhờ vào các nhà tu hành, và các nhà khảo cổ học ở Trung Quốc. Vào đầu những năm 1920, các nhà tu hành đến Trung Quốc, đều bị cuốn hút bởi vùng đất, mà người dân không chỉ tôn thờ một vị Thần duy nhất như các quốc gia khác, mà họ có tín phụng rất nhiều các vị Phật.

Bà Thành bộc bạch: “Họ cảm thấy rất hiếu kỳ về sự thần bí tiềm ẩn trong các bức họa, song một phần cũng vì chúng được bán với một cái giá rất rẻ mạt”. Hầu hết các tác phẩm được trưng bày có sự khác biệt về chất lượng: từ những bức chân dung tổ tiên được trang trí công phu, cho đến những bức tranh in trên giấy rất đơn giản. Nhưng dù sao một tín đồ dù giàu có hay nghèo túng đi chăng nữa, thì mục đích đằng sau mỗi tác phẩm đều giống nhau. Đó chính là, họ đều bày tỏ một sự kính trọng sâu sắc đối với những người thân đã quá cố, hoặc các vị Thần – Phật mà họ tôn thờ.

Hình ảnh một vị thần trong cuộc sống tâm linh của con người như thế nào?

Trong một cuộc triển lãm “Nghệ thuật hội hoạ về đời sống tâm linh”, từ du khách cho đến các nhà tu hành họ đều cảm thấy rất tò mò, thậm chí khó hiểu. Bởi lẽ, như bà Văn Kiến Thành cho biết: “Văn hóa cổ xưa Trung Hoa có sự khác biệt rất lớn, so với các nền văn hóa ở các quốc gia khác. Người Trung Quốc xưa tin rằng, có một mối liên hệ tâm linh thần thánh, giữa con người và các vị Thần. Từ hàng nghìn năm qua, người Trung Quốc luôn thừa nhận và tin tưởng vào sự hiện diện của các linh hồn.

Họ tin rằng: “Mối quan hệ hài hòa và tốt đẹp giữa các thần linh và con người, là chìa khóa giúp con người sống mạnh khỏe và hạnh phúc”. Có rất nhiều tôn giáo, cả trong quá khứ và hiện tại. Họ luôn luôn có một niềm tin mãnh liệt vào các vị Thần mà họ tôn thờ, nhờ đó mà họ được ban phước lành, có được cuộc sống an lành, hạnh phúc. 

Thần bếp và nữ thần phu nhân, tác phẩm từ thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Bản in khắc gỗ, mực và màu trên giấy;
14 3/4 inch x 7 1/2 inch. Gia Giang, Tứ Xuyên. (Bảo tàng Hoàng gia Ontario 2013)

Bà Văn Kiến Thành gợi ý thêm, những tác phẩm nghệ thuật này cũng rất đa dạng, và phong phú. Các vị Thần được đón nhận trên phạm vi rộng rãi, bao gồm: Các vị Thần hộ mệnh, và chân dung các vị tổ tiên. Hầu hết người dân Trung Quốc hiểu rõ về nguồn gốc xuất thân, và tôn giáo của các vị Thần mà họ tôn thờ. Chẳng hạn như các tôn giáo của Đạo giáo và Phật giáo, đều có các truyền thuyết trong dân gian.

Ví như: Hình tượng Bồ Tát Quán Âm bên Phật giáo, có thể nhìn thấy trong mỗi nhà theo nhiều cách thể hiện khác nhau. Hình dạng của Bồ Tát tùy thuộc vào biểu hiện trong số 33 biểu hiện của hình tượng nam, hoặc nữ… tùy vào những tình huống cụ thể và hoàn cảnh của mỗi cá nhân. Những biểu hiện này được giảng rõ trong Kinh Pháp Hoa (Phật giáo). Ví dụ: Quan Âm có thể được coi là Nữ Thần thường ôm một chiếc bảo bình trong tay, Thần Bếp là vị Thần có sức mạnh để bảo vệ ở trong nhà, Thần Tài theo quan niệm cổ xưa sẽ đem lại tiền tài, may mắn.vv… Ngay cả những nhân vật huyền thoại cũng có thể trở thành một vị Thần bảo vệ cho con người.

Thành kính với tổ tiên

Các bức họa chân dung tổ tiên, có nhiều điểm tương đồng với lối vẽ truyền thống ở các nước Tây phương. Các bức tranh được treo trong những nơi trang trọng nhất, hoặc trong một căn phòng, hoặc nhà riêng để thờ cúng. Nhà nghiên cứu Văn Kiến Thành chỉ ra rằng: Các chân dung thờ cúng không được trưng bày quanh năm như ở Tây phương, mà chỉ được đem ra trưng bày ở ngoài để thờ trong một thời gian nhất định. Sau đó sẽ được cất đi, đợi vào các dịp Lễ, Tết mới được đem ra.

Những gia tộc giàu có sẽ treo chân dung của chính họ, hoặc sau khi qua đời chân dung của họ sẽ được người nhà mang ra để thờ cúng. Các gia đình nghèo hơn sẽ mua các bản in, thông thường chân dung một cặp vợ chồng sẽ được in chung với nhau. Bàn thờ thường được làm bằng gỗ chạm khắc, và đặt theo tên của một vị tổ tiên. Đây là nơi cư ngụ để cho các linh hồn lang thang không nơi tá túc. Bài vị là tượng trưng cho vong linh của người đã khuất. Những bài vị này sẽ được đặt trong một chiếc tủ đặc biệt. Nó có thể được đặt ở hành lang ngôi nhà, hoặc trong điện thờ của gia đình.

Bà Thành tiết lộ: “Các tác phẩm miêu tả về các vị thần nằm trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Hoàng gia Ontario, chính là đại diện cho Thần Tài”. Một cuộc triển lãm hết sức độc đáo có trưng bày như kiểu đền thờ di động, và đây là lần đầu tiên kiểu đền thờ di động này được mang ra trưng bày, kể từ khi nó được mua lại vào năm 2009. Những kiểu đền thờ di động này được những người giàu có ủy thác để làm nơi chứa các linh vị của họ. Và các điện thờ này, là các kiến ​​trúc thực tế được mô phỏng theo điện thờ của gia đình.

Chân dung tổ tiên của một phụ nữ lớn tuổi, thời nhà Thanh (1644–1911), bởi một nghệ sĩ không rõ danh tính. 
Treo cuộn, mực và màu trên lụa; 67 7/8 inch x 38 inch. (Bảo tàng Hoàng gia Ontario 2013)

Các tấm bia khắc hình tượng Thần, là tượng trưng cho một tín ngưỡng cổ đại của Trung Quốc. Rằng khi một người chết đi sẽ có hai linh hồn khác nhau, một linh hồn bay lên trời và linh hồn còn lại ở dưới đất; tín ngưỡng này đã có từ hàng ngàn năm. Đây cũng không phải là điều mê tín! Bà Văn Kiến Thành nhớ lại một bức bích họa trong một lăng mộ thời nhà Hán (206 trước Công nguyên  220 sau Công nguyên): Bức bích họa khắc hình một nhà tu hành trong nhân gian, bên cạnh là hình trú ngụ của các linh hồn ở trần gian, cùng với hình ảnh của linh hồn ở trên trời (linh hồn thứ hai).

Sức mạnh của việc thờ cúng

Một số hình ảnh đơn giản nhất được trưng bày là các bức họa về những vị Thần được vẽ trên chất liệu bằng giấy. Bộ tranh tạo thành một bộ sưu tập gồm 100 vị Thần (đại diện cho các vị Thần trong vũ trụ). Chúng là những bức hình rất đơn giản, nhưng mang một giá trị văn hóa cao đẹp về tín ngưỡng tâm linh, hướng con người đến một lối sống thiện lương tốt đẹp.

Thần Long Vương, từ thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Bản in khắc gỗ, mực và màu trên giấy; 
12 1/4 inch x 11 inch. Bắc Kinh. (Bảo tàng Hoàng gia Ontario 2013)

Giáo sư Văn Kiến Thành cho biết: Một cuộc triển lãm có 78 bức họa về các vị Thần được vẽ trên giấy tại Bắc Kinh, mang phong cách đặc trưng của nghệ nhân Bắc Kinh: Một chân dung đơn giản được in trên giấy với gam màu nhẹ, đỏ và đôi khi pha chút màu xanh. Phần trọng tâm nhất chính là khuôn mặt của các vị Thần, trông giống như có thể thấy trong các hình ảnh “The Dragon King”.

Bộ sưu tập gần 100 bức hình này, là một phần quan trọng trong dịp lễ hội đầu năm mới tại Trung Quốc. Không nhất thiết phải có đầy đủ cả bộ, những gia đình nghèo hơn lại sở hữu cho riêng mình một hình vẽ về Thần trên giấy. Những hình ảnh ấy là đại diện cho vị Thần của họ tôn kính. Họ thành tâm tin vào vị Thần mà mình đang tôn kính thờ phụng. “Người Trung Quốc tin rằng vào thời điểm năm mới đến, các vị Thần sẽ xuống trần gian. Vào đêm giao thừa, họ sẽ lập một bàn thờ có linh vị của các vị Thần được làm bằng giấy. Khi đồng hồ điểm đến gần giờ đầu tiên của năm mới, người ta thắp hương và đốt pháo. Sau khi cúng Thần, họ sẽ đốt vàng mã để tiễn các vị Thần về trời. Truyền thống này vẫn được lưu truyền ở một số ngôi làng ở Trung Quốc.

Những truyền thống tín ngưỡng dân gian ở Trung Quốc bây giờ vẫn được lưu truyền tại Đài Loan. Còn ở đất nước Trung Quốc, mặc dù đã bị Chính quyền cộng sản Trung Quốc cấm thực hiện những nghi lễ tín ngưỡng dân gian ấy. Nhưng người Hoa ở Hồng Kông và một số ngôi làng xa xôi vẫn gắng bảo lưu mĩ tục truyền thống này, đây được xem như là những ‘báu vật tinh thần vô giá’ về những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp cổ xưa.

Theo The Epochtimes
Ngọc Châu biên dịch