‘Nằm thẳng’, dịch theo nghĩa đen của từ ‘Tang Ping’ (Thảng bình) đang là từ ngữ thịnh hành nhất trên mạng xã hội Trung Quốc thời gian gần đây. Đó là thuật ngữ chỉ những thanh niên chọn cách thoát khỏi cuộc sống bon chen mệt mỏi và thảm trạng văn hóa làm việc không ngừng nghỉ…

Cũng như các trào lưu hiện đại khác, từ ‘nằm thẳng’ xuất phát từ Internet để diễn tả nỗi vất vả tìm việc khi phải cạnh tranh với hàng nghìn ứng viên, sống vất vưởng những ngày dài và sau đó là trả giá thuê nhà cắt cổ tại những thành phố đất chật người đông ở Trung Quốc. 

Một phong trào kỳ lạ 

Tên của phong trào bắt nguồn từ một bài đăng hiện đã bị xoá trên mạng xã hội nổi tiếng của Trung Quốc. Baidu Tieba – Bách Độ Thiếp Ba, tác giả của bài đăng nói rằng: anh ấy đã hạnh phúc trong hơn 2 năm không làm việc. Và chính anh này đã đưa ra định nghĩa cho cái gọi là ‘nằm thẳng’ và triết lý về một cuộc sống vô lo, vô nghĩ, không tranh giành, bon chen. 

Rất nhanh chóng, các cộng đồng ‘nằm thẳng’ đã lần lượt xuất hiện trên mạng xã hội Trung Quốc. Trên nền tảng Douban có 1 nhóm khoảng 6.000 thành viên những người ‘nằm thẳng’. Nhóm này thậm chí còn có hẳn một bài viết hướng dẫn chi tiết 8 cách ‘nằm thẳng’ sao cho hiệu quả. 

Cuộc tranh luận về ý nghĩa của khái niệm này đã thu hút hàng trăm triệu lượt truy cập trên Weibo. Trong khi đó, phong trào nằm thẳng cũng đã làm dấy lên chỉ trích từ giới học thuật và truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Với Lin, một nhân viên ngành nhân sự 24 tuổi, ‘nằm thẳng’ đã nắm bắt đúng tâm trạng của một lớp thanh niên không thể trở thành ‘người chiến thắng’, tức là những người mua được xe, sắm được nhà, kết hôn và sinh con. Vì vậy, những người này chọn cách hạ thấp mục tiêu, giảm khát vọng để vẫn đủ yêu đời mà tiếp tục sống. 

Nhiều người ca ngợi khái niệm này là “ngộ ra mục tiêu vừa sức mình”, trong khi vẫn có thời gian tận hưởng cuộc sống. Lucy Lu, 47 tuổi, làm nghề tự do hồ hởi chia sẻ: “Thật tuyệt vời nếu nhu cầu cơ bản vẫn đáp ứng được mà cuộc sống lại thoải mái hơn phải không?”.

Thanh niên làm nghề tự do vào ban đêm (Ảnh: Shutterstock).

Năm ngoái, ‘hot trend’ trên mạng xã hội Trung Quốc là từ “nội quyển”, chỉ vòng xoáy áp lực cuộc sống từ việc làm ngày làm đêm không nghỉ và sự cạnh tranh vô nghĩa giữa đồng nghiệp nơi công sở. Khái niệm này nổi lên qua hình ảnh một sinh viên đại học Thanh Hoa vừa đạp xe vừa dùng máy tính xách tay. 

Bây giờ, nó là một phần của ngôn ngữ đời thường. Mọi người đều nói về nó, đặc biệt là ở những thành phố lớn đầy cạnh tranh. Mức lương trung bình cho sinh viên mới tốt nghiệp ở Trung Quốc là 1.000 Mỹ kim/tháng, nhưng tiền thuê nhà ở Bắc Kinh có thể chiếm quá nửa.

Phong trào nằm thẳng chủ trương đi ngược lại những khát vọng cuộc sống cơ bản như: công việc, sự nghiệp, hôn nhân, tình bạn, cách nuôi dạy con cái và chủ nghĩa tiêu dùng. Tiêu chí căn bản của nó là chi tiêu ít hơn, do đó thời gian và năng lượng làm việc bạn phải bỏ ra là ít hơn. 

Truyền thông Trung Quốc lên án

Thưa quý vị, ở đây có 1 vấn đề. ‘Nằm thẳng’ dường như đi ngược lại với tôn chỉ về một xã hội năng động mà Chủ tịch Trung Quốc, Tập Cận Bình đưa ra. Ông Tập luôn kêu gọi mọi người “xắn tay áo lên làm việc chăm chỉ”. 

Ảnh: Shutterstock.

Tạp chí Bimonthly Talk của ĐCSTQ đã nói về hành động ‘nằm thẳng’ này, họ gọi nhóm người này là “gia tộc ngồi xổm”.

Bài viết nói rằng từ thời thơ ấu học luyện thi cho đến khi trưởng thành, nguyên nhân của sự xuất hiện “gia tộc ngồi xổm” không thể chỉ đơn giản là sự lười biếng và sa đọa của thanh niên trẻ tuổi. Nói đúng hơn, nó là kết quả của tổng hợp những tác động của nhiều phương diện khác nhau như môi trường xã hội, gia đình và nhà trường… Nhiều chuyên gia đề nghị các bên nên dành sự thông cảm, động viên và quan tâm cho nhóm người “ngồi xổm” thay đổi quan niệm và giảm bớt áp lực cho họ.

Một bài viết trên một tài khoản công khai của The Paper nói rằng khi “môi trường nằm yên” là trạng thái tự đầy ải chính mình trở nên phổ biến của giới trẻ, nó cũng sẽ tạo thành một lực lượng phản kháng, tiếp tục là một thách thức nghiêm trọng đối với xã hội. Tuy nhiên, dù lựa chọn cách sống nào thì giới trẻ cũng đáng được tôn trọng. Mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội luôn tương hỗ với nhau. Dù ở xã hội nào thì cũng có những người trẻ tuổi, mang theo những kỳ vọng của xã hội, tương lai mà họ có thể đạt tới và những tâm lý mà người trẻ sẽ có.

Vào thời kỳ đầu, xã hội do ĐCSTQ nắm quyền đã kêu gọi sự thấu hiểu của mọi người dành cho những người đang theo đuổi trào lưu “nằm thẳng”.

Tuy nhiên, khi phong trào này ngày càng phát triển mạnh mẽ thì thái độ của ĐCSTQ cũng trở nên gay gắt hơn, ngày càng nhiều các phương tiện truyền thông nhà nước mạnh mẽ lên án phong trào này.

Nhật báo Nanfang, tờ báo chính thức của ĐCSTQ tại Quảng Đông đã đăng một bài bình luận, với tiêu đề: “Nằm yên” là một điều đáng xấu hổ, ý nghĩa của công lý ở đâu?”. Bài báo dành ra để chỉ trích phong trào này và người viết nói rằng “việc chọn cách ‘nằm yên’ khi đối mặt với áp lực không chỉ bất công mà còn đáng xấu hổ”. Tác giả nói, “Bản thân cạnh tranh là một niềm hạnh phúc, chỉ có cuộc sống chật vật mới có thể được gọi là cuộc sống hạnh phúc”. Tân Hoa Xã, cơ quan báo chí chính thức của nhà nước ĐCSTQ, đã đăng lại bài báo này trên trang tin tức của họ.

Một bài báo khác trên nhật báo Quang Minh cho rằng “những người nằm im” rõ ràng gây ra nhiều bất lợi cho sự phát triển kinh tế và xã hội. “Hiện nay, sự phát triển kinh tế của đất nước đang phải đối mặt với những thách thức về nhiều phương diện như dân số già, mục tiêu phát triển chất lượng cao sẽ không thể đạt được nếu không có sự đóng góp sáng tạo của những người trẻ tuổi”.

Người bình luận Hubei Jingshi Tv đã báo cáo trong phân đoạn của cô ấy, “Bạn có thể chấp nhận số phận của mình nhưng bạn không thể nằm thẳng”.

Mối đe dọa quốc gia đối với giới trẻ vô vọng

Triết lý và hành vi của phong trào “nằm thẳng” không chỉ có ở riêng Trung Quốc đại lục. Nhật Bản cũng có chung một mối lo với “những người đàn ông ăn cỏ”, họ không quan tâm đến các mối quan hệ lãng mạn và hikikomori (hiện tượng tự giam mình trong căn phòng đơn lẻ và từ chối tham gia vào đời sống xã hội và gia đình trong thời gian dài), những ẩn sĩ bị cô lập trong xã hội. Họ ăn tối ở nhà, ít làm việc, độc thân và không sinh con. Vào cuối những năm 60, ở Hoa Kỳ có những người Hippie từ chối các trách nhiệm cơ bản thông qua phong trào phản văn hoá.

Trong tác phẩm đoạt giải Oscar Phim hay nhất gần đây, Nomadland, nhân vật nữ chính thể hiện hành động nằm yên. Sau cái chết của chồng, cô ấy bỏ nhà đi, chỉ làm đủ sống qua ngày, từ chối các mối quan hệ với gia đình hay hẹn hò, chọn một cuộc sống đơn giản và thiếu trách nhiệm.

Lịch sử của nhân loại cũng có những vĩ nhân từng truyền giảng các yếu tố tương đồng với những biểu hiện trong phong trào “nằm thẳng”. Trong “Đạo Đức Kinh”, Lão Tử khuyến khích mọi người không nên mua những thứ đắt tiền, nhẫn chịu và không truy cầu ham muốn. Xã hội lý tưởng của Lão Tử là một đất nước nhỏ, ít dân, chỉ toàn tiếng gà gáy và sự tương tác trong một phạm vi tối thiểu. Điều này gợi nhớ đến một xã hội an yên.

Chúa Jesus và Thích Ca Mâu Ni cũng thuyết giảng những nguyên lý “nằm yên” thông qua việc tách rời khỏi ham muốn vật chất và ít truy cầu hơn. Trong những ngày đầu của Cơ đốc giáo và Phật giáo, họ hạ thấp những ham muốn của cải vật chất, suy ngẫm về cuộc sống thông qua thiền định và suy tư, tìm thấy sự bình yên trong mối tương quan giữa bản ngã, vũ trụ và Thượng đế.

Nhiều học giả sẽ đưa ra một thuật ngữ khác trong việc phân tích Trung quốc Đại lục. Thuật ngữ này là “cuộn vào trong”. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ thuật ngữ tiếng Anh về xã hội học, “involution”. Sự tiến hoá đề cập đến một trạng thái mà một hệ thống sinh thái hoặc xã hội không còn phát triển và bắt đầu suy sụp từ bên trong, về bản chất là tự quay trở lại. Thuật ngữ này đang thực sự tương hợp với tình trạng hiện tại của Trung Quốc Đại lục. 

Cuộn vào bên trong đề cập đến toàn bộ xã hội Trung Quốc, hệ thống khép kín tự sụp đổ. Nằm thẳng là lựa chọn của những người trẻ vỡ mộng khi sống dưới một xã hội như vậy. Thứ nhất là nguyên nhân và thứ hai là tác động bên trong của ĐCSTQ.

ĐCSTQ có xu hướng đảo ngược những tác động thành nguyên nhân, thay vì thực sự giải quyết các vấn đề xã hội thông thường. Vào lần bùng phát dịch bệnh Viêm phổi Vũ Hán – COVID-19 đợt đầu, ĐCSTQ tập trung vào việc chuyển hoá các phương tiện truyền thông và những người tố giác nhằm bảo vệ danh tiếng của họ thay vì kiểm soát virus và sự lây lan của nó bằng việc thông báo cho dân chúng và đóng cửa Trung Quốc, ngăn chặn việc đi du lịch trong nước và quốc tế.

Những phiên bản khác nhau của phong trào “nằm thẳng” chắc chắn sẽ xuất hiện trong tất cả các xã hội, ở các mức độ khác nhau. Trong bất kỳ một xã hội nào, nếu quy mô dân số ‘ngừng phấn đấu’ ngày càng lớn, kết quả chắc chắn sẽ là sự suy thoái xã hội. Đây là lý do tại sao các nhà chức trách ĐCSTQ lo lắng về trào lưu đang nổi tại Trung Quốc này.

Vậy thì ĐCSTQ dùng cách nào để thúc đẩy những thanh niên vỡ mộng ấy? Hệ thống toàn trị của ĐCSTQ có thể không đưa ra được giải pháp tốt. Khi nền kinh tế thiếu hụt, tem phiếu thực phẩm được sử dụng để hạn chế dân chúng tiêu thụ quá mức. Khi mọi người không thể tìm được việc làm hoặc không đủ khả năng sinh sống, ĐCSTQ sẽ áp dụng các chỉ số tuyển dụng để hạn chế.

Nhưng khi một quốc gia không ở trong tình trạng khẩn cấp thì việc kiểm soát tập trung đối với mọi thứ khó có thể được áp dụng. Nếu nhiều người muốn “nghỉ ngơi” trong suốt cuộc đời và không làm việc chăm chỉ, chính quyền cũng không thể ép buộc công dân của họ phải có tham vọng.

Vũ khí duy nhất mà ĐCSTQ có là truyền thông để cố gắng gây ảnh hưởng tới dư luận. Tuy nhiên, phương pháp này không hiệu quả đối với phong trào ‘nằm thẳng’ bởi những áp lực từ thế giới bên ngoài đã không còn là mối quan tâm của họ.

Có thể những thanh niên “nằm thẳng” là mối đe dọa đối với ĐCSTQ; đây là một vấn đề đáng lo ngại hơn nhiều so với các phong trào đòi độc lập ở Đài Loan hay Hồng Kông hiện nay. 

Theo The Epoch Times
Hải Vy biên dịch

Từ Khóa: