Triều Minh có quan Hình bộ Thượng thư là Lâm Vân Đồng, trước lúc lâm chung đã dặn con cháu mình rằng: “Chịu thiệt là phúc”. Đúng vậy, điều mà người chịu thiệt đạt được không chỉ là nội tâm thanh tịnh, mà còn tu dưỡng được phẩm đức cao thượng, tích được công đức sâu dày về sau, nhận được phước báo theo quy luật nhân quả. 

Dưới đây là ba mẩu chuyện văn hóa truyền thống nói rõ trí huệ nhân sinh chịu thiệt là phúc:

Câu chuyện 1: May mắn thoát chết 

Nguyễn Thứ, người triều Minh, trên đường đến nhậm chức ở huyện Thiện Hóa, Trường Sa, dừng chân nghỉ ở một quán trọ nơi sơn cốc. Buổi tối khi làm cơm, người hầu của ông vì tranh dùng nhà bếp trước với khoảng hơn chục thương nhân khác, nên hai bên đã xảy ra tranh cãi. Nguyễn Thứ biết chuyện đã trách phạt người hầu của mình và xin lỗi những vị thương nhân đó. Người hầu không phục và hét toáng lên, “Làm quan mà hèn nhát, vô dụng như vậy, thử hỏi có ích lợi gì?”. Nguyễn Thứ cũng không tức giận. 

Khi Nguyễn Thứ chuẩn bị đi ngủ, có thương nhân đến gõ cửa phòng ông, nói rằng: “Chúng tôi là phường thô lỗ, được thấy đại nhân khoan hồng đại lượng, thật lấy làm bội phục. Trong đêm nếu đại nhân có nghe thấy bên ngoài có tiếng ồn ào, xin hãy cứ ngủ yên, tuyệt đối đừng ra ngoài”. Nguyễn Thứ gật đầu nhận lời.

Nửa đêm, bên ngoài quả nhiên có tiếng huyên náo, Nguyễn Thứ bảo người hầu khóa kín cửa không đi ra ngoài. Không lâu sau, bên ngoài trở nên im ắng. Nguyễn Thứ thắp nến, cùng với người hầu đi ra ngoài, thấy xác chết nằm la liệt trên mặt đất: Thì ra mười mấy vị thương nhân đó là bọn cướp giả trang. Mọi người nói rằng, đêm đó sở dĩ Nguyễn Thứ có thể may mắn thoát nguy trong gang tấc, là vì ông chịu nhận thiệt về mình. 

Câu chuyện 2: Hóa thù thành bạn 

Sử Ký của Tư Mã Thiên có chép “Liêm Pha Lạn Tương Như liệt truyện”, trong đó có kể chuyện Lận Tương Như chịu thiệt như vậy.

Lạn Tương Như bởi vì có công đem ngọc quý từ Tần trả lại cho vua Triệu mà được phong làm Thượng Khanh. Địa vị của Lạn Tương Như đột nhiên cao hơn của Liêm Pha, một vị tướng giỏi của nhà Triệu.

Liêm Pha không phục liền tuyên bố rằng, chỉ cần gặp mặt Tương Như sẽ làm nhục ông. Sau khi Lạn Tương Như biết được, ông đã cố gắng né tránh để không phát sinh xung đột với Liêm Pha. Mỗi lần đến lúc vào triều, Lạn Tương Như thường cáo ốm vì không muốn tranh giành chức vị với Liêm Pha.

Không lâu sau, lúc Tương Như ở thành Hàm Đan, khi đoàn xe của ông từ xa nhìn thấy đoàn xe của Liêm Pha, ông đã ra lệnh cho đoàn xe của mình rẽ vào một con hẻm để cho đoàn xe của Liêm Pha đi trước, tránh hai bên xảy ra xung đột.

Môn khách của Lạn Tương Như thấy ông xử sự như vậy, liền cho rằng ông sợ nên đã nói: “Chúng tôi rời bỏ người thân gia đình đến hầu hạ ngài là vì ngưỡng mộ tiết nghĩa cao thượng của ngài. Bây giờ chức vị của ngài cũng tương đương với của Liêm Pha tướng quân. Tướng quân Liêm Pha mở miệng ra là nói lời ác, vậy mà ngài lại trốn tránh ông ta. Ngài quá sợ ông ta. Dù là người thường gặp phải cũng cảm thấy bị sỉ nhục, huống hồ là quan cao như ngài! Chúng tôi, những người không có tiền đồ, xin ngài cho chúng tôi được cáo từ!”.

Lạn Tương Như kiên quyết giữ họ lại và nói: “Các vị thử nghĩ xem, Liêm tướng quân và Tần Vương ai lợi hại hơn?”

Mọi người trả lời: “Liêm tướng quân không bằng được Tần Vương.”

Lạn Tương Như lại nói: “Với uy thế của Tần Vương, mà ta còn dám nói lý, quát mắng ông ta ngay trước triều thần nước Tần. Ta, Lạn Tương Như mặc dù tài hèn, nhưng lẽ nào lại sợ Liêm Pha? Điều ta nghĩ đến là nước Tần lớn mạnh sở dĩ không dám xâm lược nước Triệu chúng ta, là bởi vì nước Triệu có ta và Liêm tướng quân! Hiện giờ nếu hai hổ đấu nhau, tất không thể cùng sinh tồn. Cho nên, ta nhẫn nhịn Liêm tướng quân như vậy là vì luôn đặt sự an nguy quốc gia làm đầu mà để chuyện cá nhân ở phía sau!”

Khi những lời này của Lạn Tương Như được truyền đến tai Liêm Pha thì Liêm Pha vô cùng xấu hổ. Liêm tướng quân liền cởi áo, mang theo một cành mật gai đến gặp Lạn Tương Như để chịu tội. Lạn Tương Như thấy Liêm Pha đến xin chịu tội, vội vàng đi ra nghênh đón. Từ đó, hai người trở thành bạn tốt và đồng tâm hiệp lực bảo vệ nước Triệu.

Lạn Tương Như bởi vì có thể chịu thiệt nên không gây tổn hại cho bản thân, hơn nữa lại càng không gây tổn hại cho nước Triệu, không khiến cho dân chúng lầm than, có thể nói là tích được âm đức lớn rồi. Hơn nữa Lạn Tương Như cũng trở thành một tấm gương lưu danh sử sách, được khen ngợi là có phong thái cao thượng.

Câu chuyện 3: Xâu chuỗi của sư trụ trì

Thuở xưa tại một ngôi chùa hẻo lánh nọ có vị sư trụ trì và 7 đệ tử. Sư trụ trì thấy rằng các đệ tử đều là những người rất có ngộ tính và có thể làm rạng danh Phật Pháp nên muốn truyền y bát cho một người trong số đó. Nhưng không ngờ, một ngày xâu tràng hạt đột nhiên biến mất.

Thầy trụ trì bèn hỏi 7 đệ tử: “Trong các con ai đã lấy xâu chuỗi, chỉ cần trả về vị trí cũ, ta sẽ không truy cứu, Phật tổ cũng không trách tội”. Các đệ tử đều lắc đầu.

Bảy ngày trôi qua, xâu chuỗi vẫn không được trả về. Thầy trụ trì lại nói: “Chỉ cần ai đó thừa nhận, xâu chuỗi sẽ thuộc về người đó”. Lại trải qua 7 ngày, vẫn không ai thừa nhận.

Thầy trụ trì bèn tỏ ra thất vọng: “Ngày mai các con hãy rời khỏi chùa xuống núi, riêng kẻ đã lấy xâu chuỗi ta cho phép ở lại đây“.

Qua ngày hôm sau, 6 đệ tử thu dọn xong hành lý, thở phào nhẹ nhõm một hơi dài, vui vẻ ra đi. Duy chỉ có một người ở lại.

Thầy trụ trì hỏi đệ tử ở lại:

– Xâu chuỗi đâu?

– Thưa, con không lấy.

– Vậy tại sao con chịu mang lấy tiếng trộm cắp?

– Mấy ngày nay các huynh đệ đều nghi ngờ lẫn nhau, con nghĩ nếu có người đứng ra, mới có thể giải thoát chuyện này.

Sư trụ trì mỉm cười gật đầu nói: “Sợi chuỗi tuy mất, nhưng Phật vẫn còn đây”.

Sau đó sư trụ trì lấy y bát và chuỗi hạt ra trao vào tay người đệ tử.

Dù mắc tiếng oan là trộm cắp nhưng vị đệ tử kia vẫn vui vẻ chịu đựng, chỉ vì để các huynh đệ không mất hòa khí. Người không tranh, nguyện ý chịu thiệt thòi là người quảng đại. Một người có tấm lòng quảng đại bao nhiêu thì phúc đức cũng lớn bấy nhiêu. Hơn nữa, phúc báo của một người không phải cứ tranh giành là được, trái lại càng tranh giành danh lợi thì càng làm tổn hại phúc phận của bản thân, khiến cho trí mỏi tâm phiền, thể xác cũng theo đó mà hao mòn kiệt quệ. Người chất phác tuy nhất thời chịu thiệt, nhưng về lâu dài họ chẳng những không thiệt mà còn nhận được nhiều điều tốt to lớn hơn.

Nguyễn Thứ nhờ chịu nhận cái thiệt về mình, đã khiến bọn cướp kính nể, đưa ra lời khuyên cho ông, nhờ đó mà cả hai chủ tớ tránh được họa sát thân. Lạn Tương Như bởi có thể chịu thiệt nên không gây tổn hại cho bản thân, lại càng không gây tổn hại cho nước Triệu, tránh cho dân chúng khỏi cảnh lầm than, hơn nữa mỹ đức chịu thiệt của ông cũng trở thành một tấm gương lưu danh sử sách, được người đời sau khen ngợi. Vị đệ tử kia nhờ nguyện ý chịu thiệt nhận tiếng oan về mình đã chứng minh tấm lòng từ bi rộng lớn luôn suy nghĩ cho người khác trước mà quên đi bản thân mình, nhờ vậy được sư trụ trì truyền thụ y bát. 

Chịu thiệt tưởng là ngốc, mà thật ra lại không ngốc chút nào. Bởi lẽ điều mà người chịu thiệt đạt được không chỉ là nội tâm thanh tịnh mà còn tích được công đức sâu dày về sau, họ sẽ nhân được phước báo theo quy luật nhân quả, điều này chẳng phải thật đáng quý hay sao?

Vũ Dương (biên dịch và tổng hợp)

Từ Khóa: