Chuyên gia Nguyễn Tài Sơn và PGS Vũ Thanh Ca đánh giá thủy điện nhỏ không gây ra lũ mà còn góp phần cắt lũ. Ông Sơn nói thủy điện góp phần phục hồi độ che phủ rừng đến 41,9%.

Theo Tổng cục Thống kê vừa công bố số liệu về thiệt hại do thiên tai xảy ra trong tháng 10/2020.

Trong tháng Mười đã có 153 người chết và mất tích, 222 người bị thương; 111,9 nghìn ngôi nhà bị sập đổ, cuốn trôi, ngập và hư hỏng; 3 nghìn con gia súc và 600,5 nghìn con gia cầm bị chết; 45 nghìn ha lúa và 22,3 nghìn ha hoa màu bị hư hỏng, tổng giá trị thiệt hại về tài sản do thiên tai gây ra trong tháng là 2,7 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên những thiệt hại lớn trên các chuyện gia lại nhận định, nguyên nhân chính dẫn tới lũ lụt là do mưa lũ.

Liên quan đến vấn đề trên theo VnExpress, sáng 30/10, Hội Truyền thông số tổ chức tọa đàm “Thủy điện nhỏ và vấn đề lũ lụt”. Đánh giá thủy điện nhỏ không gây ra lũ, ông Nguyễn Tài Sơn đưa ra ví dụ, đợt mưa lũ vừa qua ở miền Trung, nước đổ về thủy điện Quảng Trị là 1.400 m3/s, hồ Quảng Trị cắt được 296 m3 (21%). Thủy điện Hương Điền (Thừa Thiên Huế) cắt được 2.052 m3/s trên lưu lượng đổ về 4.552 m3/s, đạt 45%. Thủy điện Đắk Mi 4 cắt được 2.353 m3/s trên lưu lượng đổ về 3.149 m3/s.

“Thủy điện sông Tranh 2 ở Quảng Nam từ qua đến nay đã cắt được 50% lũ”, ông Sơn nói và cho rằng đợt mưa từ ngày 6 đến 20/10 ở miền Trung nhiều nơi ghi nhận hơn 2.000mm là nguyên nhân chính dẫn tới lũ lụt, gây hậu quả nghiêm trọng. Riêng hồ thủy điện chỉ xả đúng lưu lượng nước đổ về.

Ảnh chụp màn hình VnExpress.

Về ảnh hưởng đến rừng, ông Sơn nhận định thủy điện góp phần phục hồi độ che phủ rừng từ 28% năm 1995 lên 41,9% vào năm 2019. “Các thủy điện khi xây dựng đã phá đi diện tích rừng nhất định, nhưng họ phải đóng góp chi phí phục hồi rừng hàng năm. Đây là khoản tiền được trả trực tiếp cho người dân giúp họ có sinh kế mới không vào rừng khai thác như trước đây nữa”, ông Sơn nói.

Đồng tình với quan điểm trên, PGS Vũ Thanh Ca, Khoa Môi trường, Đại học Tài Nguyên và Môi trường, phân tích mức độ giảm nhẹ lũ tùy thuộc vào dung tích hồ và quá trình vận hành hồ. Các hồ nhỏ gần như không có khả năng tích nước nên cũng không gây ra lũ. “Khi mưa, các hồ sẽ xả nước về mức đón lũ, không làm gia tăng lũ. Nước trong hồ là tài sản của thủy điện nên việc tích nước với họ rất quan trọng, xả hơn thì hồ mất nước, mất tiền chứ không có lợi gì”, ông Ca nói.

Ảnh chụp màn hình VnExpress.

Theo ông Ca, khi mưa lớn thì thủy điện phải xả lũ nhưng lượng xả tối đa sẽ chỉ bằng lượng nước đổ về nên việc lũ quét gây hậu quả nghiêm trọng là do lượng mưa quá lớn chứ không phải do thủy điện xả lũ.

Về khả năng trữ nước cắt lũ, PGS Ca cho biết phần nước do thủy điện lưu giữ trong lòng hồ lớn hơn rất nhiều lượng nước có thể chứa trong phần rừng bị phá. “Nếu mưa nhỏ hơn 200mm thì rừng có thể chứa được, nhưng với lũ cực đoan và lũ trên diện rộng do mưa lớn kéo dài thì rừng không còn khả năng giữ thêm nước”, ông Ca nói.

Trái với quan điểm trên, TS Nguyễn Ngọc Chu cho rằng thủy điện nhỏ không có khả năng điều tiết mà còn góp phần tăng thêm mức độ nghiêm trọng của lũ. “Lưu lượng xả có thể không tăng so với dòng chảy tự nhiên, nhưng tốc độ chảy sẽ nhanh hơn khiến sức tàn phá của nước lũ lớn hơn”, TS Chu nói.

Ngoài ra, TS Chu nhận định việc xây dựng nhiều thủy điện nhỏ tiềm ẩn nguy cơ về khai thác rừng tự nhiên. “Rừng tự nhiên sẽ có khả năng tiêu lũ khác so với rừng trồng. Diện tích rừng trồng có thể tăng lên nhưng chưa chắc đã giữ được nhiều nước bằng rừng tự nhiên”, ông nói.

Thủy điện bậc thang gây hậu quả ghê gớm, nhất là gây lũ chồng lũ.

GS.TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT vừa đề nghị cần có lộ trình thu hẹp các thủy điện nhỏ.

Nói với báo Đất Việt ngày 22/10, ông Hồng tiết lộ: “Trong các quy định về vận hành hồ chứa, liên hồ chứa không yêu cầu thủy điện phải điều tiết lũ, mà chỉ yêu cầu hạ mực nước dâng bình thường xuống trước khi lũ đến. Như vậy không ổn, vì việc thủy điện cần làm là phải điều tiết lũ sao cho không gây ngập hạ du, còn nếu chỉ cắt giảm vài trăm ngàn m3 nước cuối cùng ngập vẫn hoàn ngập thì không có giá trị.”

“Bởi luật quy định thiếu chặt chẽ nên nhiều chủ dự án thủy điện khi vận hành không hạ thấp mực nước trước khi lũ đến, mà vẫn không quy trách nhiệm cho họ được khi thiên tai xảy ra.”

“Tôi từng gặp một số chủ dự án thủy điện, họ chia sẻ rằng họ sẽ bị phạt, bị truy cứu trách nhiệm nếu không cung cấp đủ điện, cho nên nếu bắt buộc phải hạ thấp mực nước thì họ cũng chỉ hạ xuống 1-2m.”

Cựu thứ trưởng cảnh báo trước đây không hề có thủy điện bậc thang, trừ thủy điện Hòa Bình- Sơn La, nhưng về sau này, “thủy điện bậc thang mọc lên quá nhiều”.

Ông giải thích: “Vấn đề là thủy điện bậc thang gây nhiều hậu quả, mà hậu quả ghê gớm nhất là gây lũ chồng lũ.

Thử tưởng tượng một cơn lũ với khoảng 60 triệu m3 nước, nếu chưa xây dựng thủy điện thì nó sẽ trôi qua và mất khoảng 1 ngày. Nhưng nếu có thủy điện thì thủy điện sẽ giữ lại một phần nước, nước xả xuống hạ du thấp hơn nhưng lại kéo dài ngày hơn.”

Ông nói hiện có sự mập mờ khi nhiều người đổ lỗi lũ lụt ở miền Trung là do mưa lớn kéo dài, nhưng nếu có cột thủy chí đo thì tôi tin rằng mưa lũ khi ấy chỉ chiếm một phần, còn phần là do thủy điện xả xuống.

Ông đề xuất: “Đúng là sau thảm kịch xảy ra tại thủy điện Rào Trăng 3, cần rà soát lại hệ thống thủy điện nhỏ xem vận hành ra sao, rủi ro như thế nào để có giải pháp ứng phó kịp thời.

Nếu phát hiện những trường hợp có nguy cơ gặp sự cố như Rào Trăng 3 nên dừng dự án đó lại ngay.

Việt Nam là 1 trong 5 quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất do biến đổi khí hậu nên lũ lụt hoành hành ở miền Trung những ngày qua cũng không nằm ngoài sự tác động đó. Nhưng đằng sau câu chuyện thiên tai luôn là hậu quả của nhân tai.

Xem thêm:

Ảnh: Tìm thấy bé trai 10 tháng tuổi dưới lớp bùn đất vụ sạt lở ở Trà Leng, Quảng Nam

Quảng Bình: Đã chuẩn bị lo hậu sự, chàng trai bất ngờ khỏi bệnh ung thư máu

Lời cảnh báo của bác sĩ thận học Việt Nam về du lịch ghép tạng ở Trung Quốc

videoinfo__video3.dkn.news||a5d8c9edb__

Ad will display in 09 seconds