Những ngày gần đây, câu chuyện về hình ảnh những chú bò tót gầy trơ xương trong dự án nghiên cứu khoa học “Khai thác và phát triển nguồn gen bò quý hiếm tại vùng rừng giáp ranh 3 tỉnh Ninh Thuận – Lâm Đồng – Khánh Hòa” được tiết lộ trên truyền thông đang khiến dư luận quan tâm.

Dự án do Trung tâm Ứng dụng khoa học – công nghệ (KH&CN) tỉnh Lâm Đồng chủ trì và ông Lê Xuân Thám (nguyên giám đốc Sở KH&CN tỉnh Lâm Đồng) làm chủ nhiệm đề tài.

Trước sự việc trên, đã có những giải thích vòng vo của những người có trách nhiệm về tình trạng của đàn bò tót. Và câu hỏi đặt ra là tại sao bò trong dự án lại ốm, gầy trơ xương còn bò do người dân nuôi lại béo khỏe? Đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi, nhóm phóng viên báo Tuổi trẻ đã tìm đến ông Nguyễn Văn Chuẩn (ngụ xã Phước Bình, huyện Bác Ái) sở hữu và nuôi dưỡng ở cách… một hàng rào để tìm hiểu cách chăm sóc những con bò tót do ông đang muôi và được biết là cùng đợt với nhóm bò tót trong dự án trên.

Bò dân nuôi béo khoẻ

Theo tìm hiểu từ năm 2009 đến 2012, một bò tót rừng (F0) đã tìm đến giao phối với các con bò nhà dân nuôi, cho ra đời hơn 20 con bò tót lai F1. Năm 2012, dự án mua lại 10 con bò tót lai F1 (5 đực và 5 cái). 

Số bò tót lai F1 còn lại người dân đã bán đi nhiều nơi cho thương lái, chỉ có gia đình ông Chuẩn giữ lại 2 con đực – cái. Từ 2 con này tiếp tục giao phối với bò nhà cho ra 2 con bò tót lai F2 gồm 1 đực và 1 cái. Hiện nay, thế hệ bò tót lai F3 đã xuất hiện tại nhà ông Chuẩn và là 1 bò đực.

Đàn bò nhà ông Chuẩn hiện được chăn thả trong khu vực vườn. Qua ghi nhận nhận thấy bò đực và bò cái F1 to, mạnh khác thường với bò nhà. Bộ sừng, móng lẫn vóc dáng không thể lẫn được với những giống bò trong khu vực. 2 con bò F1 hung dữ nên ông Chuẩn phải dùng dây neo vào cọc.

Chia sẻ về cách nuôi, ông Chuẩn cho biết chăm sóc đàn bò lai không có gì đặc biệt so với bò nhà nhưng cho ăn cỏ, cám viên và cỏ lên men nhiều hơn. Những thời điểm chuyển mùa, ông mua các loại vitamin và khoáng chất bán sẵn tại các cửa hàng thuốc thú y cho bò tót lai uống thêm đề phòng bệnh. 

“Nuôi chúng không khó, chỉ cực nhất là phải làm hàng rào cẩn thận tránh bị bắt trộm, cũng như chúng phá rào bỏ đi hoặc ra ngoài húc chết bò nhà”, ông Chuẩn nói với phóng viên Tuổi trẻ.

Nghi vấn cho sự thành công của dự án

Quay trở lại với đàn bò của dự án trên, chúng ta có thể nhìn thấy sự khác biệt rõ ràng. Đàn bò 11 con gồm 10 con F1 (5 đực, 5 cái) mua năm 2010 và 1 con F2 (con của con đực số 3 trong đàn giao phối với bò nhà của dân) bị nuôi nhốt trong khuôn viên chuồng chỉ hơn 500m2.

Trong đàn có 3 con ốm trơ xương, 5 con có tình trạng khá hơn nhưng phần hông và phần mông lộ hẳn xương, 2 con gồm con đực đầu đàn và con cái khỏe mạnh, hung dữ nhưng phần hông đã lộ thấp thoáng xương. Con bò F2 có màu vàng, thân hình nhỏ như bò nhà và đang mang thai.

Những ngày qua sau khi được cung cấp thức ăn đầy đủ, được ăn cỏ tươi, cỏ lên men thay vì chúng chỉ được nuôi chỉ bằng rơm khô và nước suối. Đàn bò đã có dấu hiệu lanh lợi, di chuyển qua lại trong khu vực chuồng.

Ông Nguyễn Đình Tích (ở thôn Bạc Rây 2, người trực tiếp chăm nuôi đàn bò này), nói trên báo Tiền Phong rằng suốt hơn năm qua, chúng chỉ được ăn rơm khô cầm cự qua ngày. Mỗi con chỉ được cuộn rơm một ngày, nay cũng bớt xuống chưa được một cuộn (7-8 cuộn cho 11 con).

“Trước đây, đàn bò còn được ăn cám, ngô, cỏ… nên mập mạp hơn bây giờ. Từ khi dự án kết thúc (tháng 6/2019 – PV), mỗi tháng chỉ có một người ở Sở KH-CN Lâm Đồng gọi về hỏi thăm có còn rơm khô để gửi tiền về mua mà thôi. Họ chỉ gửi đủ tiền mua rơm nên chúng tôi không có tiền để mua cỏ, mua cám cho chúng ăn”, ông Tích cho hay.

Ảnh chụp màn hình báo Vietnamnet.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Như Chương – Giám đốc Trung tâm ứng dụng khoa học và công nghệ (Sở Khoa học và công nghệ tỉnh Lâm Đồng) vẫn khẳng định rằng: “Làm gì có chuyện bò gầy trơ xương? Mỗi con nặng 400-700 kg nên gân nó cuồn cuộn, nhìn vậy đó. Muốn biết ốm hay mập phải có chuyên gia!”.

Nguyên nhân dẫn đến đàn bò bị thiếu ăn là do khi dự án kết thúc (tháng 6/2019), các bên (UBND tỉnh Lâm Đồng và Ninh Thuận) đã đồng ý chủ trương bàn giao – tiếp nhận đàn bò nhưng sau hơn một năm vẫn chưa triển khai và cũng không cấp kinh phí để tiếp tục nuôi dưỡng.

Dự án cấp quốc gia nêu trên từng được Bộ KH&CN cấp kinh phí 2,5 tỷ đồng, 2 sở KH&CN tỉnh Ninh Thuận và tỉnh Lâm Đồng góp 700 triệu đồng để thực hiện. Dự án chính thức kết thúc vào tháng 6/2019 và bắt đầu nghiệm thu. 

Dự án kỳ vọng từ 10 con F1 sẽ phát triển được đàn bò F2 gồm 40 con, trong đó có 5 con đực. Tuy nhiên mục tiêu này được điều chỉnh xuống còn… 3 con sau đó và số lượng con đực F2 điều chỉnh chỉ còn… 1 con. 

Thậm chí con F2 mà dự án đang sở hữu là sản phẩm giao phối của con đực F1 (con số 3) với bò cái nhà của dân trong vùng và được bên dự án mua lại. Chưa kể đa số con bò đực F1 (trừ một con lai với bò nhà có kết quả) của dự án đến thời điểm hiện tại đều bất thụ.