Một báo cáo nghiên cứu mới cho thấy, mặc dù đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào châu Âu đã phục hồi vào năm ngoái, nhưng nó vẫn đang trên đà giảm xuống trong nhiều năm. Khi căng thẳng kinh tế và chính trị song phương ngày càng sâu sắc, kỷ nguyên đầu tư vốn ồ ạt của Trung Quốc vào châu Âu có thể đã kết thúc.

Theo một báo cáo chung được công bố trong tuần này của công ty tư vấn Rongding Group và Mercator Centre for China Studies, một tổ chức tư vấn của Đức, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Trung Quốc vào châu Âu năm 2021 là 10,6 tỷ euro, mức đầu tư thấp thứ hai của Trung Quốc vào châu Âu kể từ năm 2013, chỉ cao hơn năm 2020 và thấp hơn nhiều so với mức 47,4 tỷ euro vào năm 2016.

Sự sụt giảm đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu là do một loạt các yếu tố chính trị và kinh tế, bao gồm cả việc các nước châu Âu tăng cường giám sát nguồn vốn của Trung Quốc với lý do bảo vệ an ninh quốc gia, cũng như các hạn chế nghiêm trọng đối với dòng vốn bên trong Trung Quốc và thiệt hại đối với hoạt động kinh tế từ dịch Covid-19.

Các tác giả của báo cáo dự đoán rằng đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu khó có khả năng phục hồi vào năm 2022, vì Bắc Kinh sẽ kiên trì với các nỗ lực kiểm soát vốn nghiêm ngặt và xóa bỏ đòn bẩy. Cuộc chiến ở Ukraine và căng thẳng leo thang giữa châu Âu và Trung Quốc có thể tạo thêm áp lực.

Báo cáo cho biết: “Thời đại đầu tư ồ ạt của Trung Quốc vào châu Âu dường như đã kết thúc”.

Đầu tư đang giảm

Báo cáo lưu ý rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào châu Âu đã tăng lên 10,6 tỷ euro vào năm ngoái, tăng từ mức 7,9 tỷ euro vào năm 2020. Sự gia tăng này một phần do công ty quản lý đầu tư Hillhouse Capital mua lại 3,7 tỷ USD mảng kinh doanh thiết bị gia dụng của Philips.

Báo cáo cho biết tỷ trọng đầu tư của nhà nước Trung Quốc vào châu Âu đã giảm xuống mức thấp nhất trong 20 năm. So với năm 2020, đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước đã giảm 10% và tỷ trọng trong tổng vốn đầu tư vào Trung Quốc cũng giảm xuống còn 12%. Đầu tư của nhà nước chủ yếu tập trung vào lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng, đặc biệt là ở Nam Âu.

Báo cáo cho thấy bản chất đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu đang thay đổi. Sau nhiều năm thống trị M&A, đầu tư của Trung Quốc vào châu Âu hiện tập trung hơn vào các dự án greenfield (tức đầu tư xây dựng mới). Đầu tư vào Greenfield đạt mức cao mới là 3,3 tỷ euro vào năm 2021, chiếm gần một phần ba tổng số vốn FDI của Trung Quốc.

Trong khi đó, vốn đầu tư mạo hiểm (VC) của Trung Quốc đang đổ vào các công ty khởi nghiệp công nghệ châu Âu. Năm ngoái, vốn đầu tư mạo hiểm của Trung Quốc ở châu Âu đã đạt mức lịch sử 1,2 tỷ euro. Đầu tư chủ yếu chảy vào Anh và Đức, và tập trung vào một số lĩnh vực như thương mại điện tử, công nghệ tài chính, trò chơi, trí tuệ nhân tạo và robot.

Căng thẳng giữa Trung Quốc và Châu Âu

Quan hệ giữa Trung Quốc và châu Âu trở nên căng thẳng hơn trong vài năm qua, với những tranh chấp về nhân quyền và thương mại.

Châu Âu đã coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh kinh tế và là đối thủ có tính hệ thống” và đã tăng cường giám sát vốn của Trung Quốc. Năm 2019, Nghị viện Châu Âu đã thông qua một quy định nhằm thiết lập một khuôn khổ cơ bản để sàng lọc FDI vào EU, và được thực hiện đầy đủ vào tháng 10 năm 2020.

Các tác giả của báo cáo chỉ ra rằng căng thẳng giữa EU và Trung Quốc sẽ tiếp tục đè nặng lên thương mại song phương, sau các lệnh trừng phạt đối đầu giữa Trung Quốc và châu Âu vào tháng 3 năm ngoái và đòn trả đũa thương mại của Trung Quốc đối với Litva về vấn đề Đài Loan. Và các cuộc đàm phán về một thỏa thuận đầu tư toàn diện giữa EU và Trung Quốc dự kiến ​​sẽ tiếp tục bị gác lại trong năm nay.

Báo cáo cũng cho biết cuộc khủng hoảng Ukraine đã làm dấy lên các cuộc thảo luận ở châu Âu về việc duy trì cơ sở hạ tầng quan trọng và tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng, điều này có thể dẫn đến việc tăng cường giám sát hơn nữa các khoản đầu tư của Trung Quốc vào các lĩnh vực chủ chốt ở châu Âu.

Việc Trung Quốc từ chối lên án cuộc xâm lược của Nga và bảo vệ Nga trên trường quốc tế trong bối cảnh cuộc chiến chống Ukraine của Nga đã làm suy yếu các nỗ lực trừng phạt của EU và Mỹ nhằm vào Nga, đồng thời làm mất đi hy vọng của châu Âu rằng Trung Quốc sẽ sử dụng đòn bẩy của mình đối với Nga để ngăn chặn chiến tranh.

Một số nhà phân tích cho rằng cuộc chiến Nga-Ukraine đang đẩy Trung Quốc ngày càng xa rời châu Âu, và củng cố sự cạnh tranh mang tính hệ thống giữa hai bên. Phương Tây một lần nữa đang cân nhắc lại những rủi ro khi hợp tác với các nền kinh tế phi dân chủ và cố gắng giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Bắc Kinh.

Ông Dan Hamilton, thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại Johns Hopkins, nói với VOA rằng: “Nền kinh tế Hoa Kỳ và EU không hoàn toàn tách rời khỏi Trung Quốc, nhưng cả hai đều đang xác định lại các điều khoản về sự phụ thuộc lẫn nhau của họ với Trung Quốc”.

Reuters đưa tin vào giữa tháng này, trích dẫn các nguồn thạo tin, rằng Ý sẽ tăng cường giám sát các hoạt động mua lại công ty và có kế hoạch thành lập một đơn vị mới để giám sát các thương vụ sáp nhập liên quan đến các công ty chiến lược. Đây được coi là phản ứng trực tiếp đối với những nỗ lực mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại nền kinh tế lớn thứ ba khu vực đồng euro này.

Ngoài châu Âu, báo cáo nêu trên cũng lưu ý rằng đầu tư của Trung Quốc vào phần còn lại của thế giới cũng đang đình trệ từ năm 2021. Trong khi tổng vốn FDI toàn cầu tăng mạnh trở lại, thì FDI ra nước ngoài của Trung Quốc chỉ tăng 3% lên 96 tỷ euro.

Trong khi đó, hoạt động M&A ra nước ngoài toàn cầu của Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong 14 năm vào năm 2021, với tổng giá trị các thương vụ M&A đã hoàn thành chỉ là 20 tỷ euro, giảm 22% so với năm 2020, vốn đã cho thấy sự yếu kém.

Theo thống kê từ Rhodium Consulting, đầu tư của Trung Quốc vào Hoa Kỳ đã giảm xuống còn 15% so với mức đỉnh vào năm 2017. Bản chất của các khoản đầu tư này cũng đang thay đổi, với phần lớn là vào các lĩnh vực ít nhạy cảm như giải trí và bất động sản.

Theo Jesse/VOA