Một ngày sau khi khái niệm chiến lược mới của NATO lần đầu tiên xác định ĐCSTQ là “thách thức hệ thống”, ĐCSTQ lại tiến hành “ngoại giao máy bay”. 

Tối 1/7, China Southern Airlines, Air China và China Eastern Airlines đã công bố đơn đặt hàng mua máy bay chở khách Airbus của châu Âu, tổng cộng 292 máy bay chở khách A320NEO, với giá niêm yết là 37,257 tỷ USD (giá thực tế sẽ giảm đáng kể do các ưu đãi về giá của Airbus). Đây không chỉ là đơn đặt hàng máy bay đơn lẻ lớn nhất trong lịch sử của ba doanh nghiệp hàng không lớn của nhà nước Trung Quốc, mà còn là đơn đặt hàng máy bay chở khách lớn đầu tiên của Trung Quốc trong ba năm. Hiện nay, kinh tế Trung Quốc thăng trầm, các hãng hàng không thua đang lỗ nặng, ĐCSTQ đang có ý định gì khi mua lượng lớn máy bay? Trong bài viết này nhà bình luận chính trị Vương Hách sẽ đưa ra quan điểm của mình về vấn đề này.

Thứ nhất, lôi kéo EU

Trong số 30 quốc gia thành viên của NATO, phần lớn là các quốc gia châu Âu. Chính sách của Châu Âu và Hoa Kỳ đối với Trung Quốc, mặc dù có sự nhất quán, nhưng tốc độ vẫn chưa nhất quán. Trong tiến trình giới thiệu Khái niệm chiến lược của NATO 2022, đã có những khác biệt trong chiến lược về Trung Quốc. Do cơ chế ra quyết định sách lược “nhất trí”, ĐCSTQ phải được coi là “thách thức” chứ không chỉ là “mối đe dọa”, và theo đuổi chiến lược “cam kết mang tính xây dựng”. ĐCSTQ đã nhìn thấy khoảng cách giữa Hoa Kỳ và Châu Âu, và muốn nới rộng khoảng cách đó lên rất nhiều. Làm thế nào để nới rộng nó? Có hai biện pháp.

Một là thể hiện sự yếu kém trước châu Âu. Cuối năm 2020, Trung Quốc và châu Âu đạt được thỏa thuận đầu tư trước khi ông Biden nhậm chức và một lần nữa đã xích lại gần nhau hơn. Tuy nhiên, ĐCSTQ đã đánh giá sai tình hình và phát động cuộc chiến trừng phạt với EU về vấn đề Tân Cương vào tháng 3 năm sau, khiến Nghị viện châu Âu đóng băng thỏa thuận; cùng với việc bắt nạt Litva, đặc biệt là trong cuộc chiến Nga-Ukraine, ĐCSTQ đã ủng hộ Nga một cách công khai và bí mật, khiến Trung Quốc và Châu Âu ngày càng xa nhau. ĐCSTQ cũng cảm thấy tình hình không ổn nên đã cố gắng vãn hồi bằng cách cử Đại diện đặc biệt là bà Hoắc Ngọc Trân (Huo Yuzhen) của Bộ Ngoại giao đến thăm tám quốc gia ở Trung và Đông Âu. ĐCSTQ cũng cử đặc phái viên là ông Ngô Hồng Ba (Wu Hongbo) (nguyên Phó Tổng thư ký LHQ) đến thăm Bỉ, Síp, Cộng hòa Séc, Pháp, Hungary, Đức và Ý, v.v., đồng thời hạ thấp lập trường của mình nhằm nỗ lực hàn gắn quan hệ Trung-Âu. Ông Ngô nói rằng Bắc Kinh đã “phạm sai lầm” trong nhiều thứ, từ việc xử lý sự bùng phát dịch COVID-19, chính sách ngoại giao chiến lang cho đến quản lý kinh tế yếu kém. Mặc dù không nói trực tiếp về cuộc chiến ở Ukraine, nhưng ông đã gửi một thông điệp – nhằm trấn an người dân châu Âu rằng họ là lựa chọn ưu tiên hơn Hoa Kỳ.

Một vấn đề khác là sự cám dỗ về kinh tế. Đơn hàng với Airbus lần này mặc dù đã có sự liên lạc và đàm phán từ lâu nhưng nó đã được công bố ngay sau hội nghị thượng đỉnh NATO, và ý đồ không thể rõ ràng hơn. ĐCSTQ đánh giá rằng sự khác biệt về nguồn tài nguyên dồi dào giữa Trung Quốc và EU quyết định tính bổ sung của quan hệ kinh tế và thương mại Trung Quốc-EU, điều này sẽ không thay đổi trong ngắn hạn. Kể từ đầu năm 2020, Trung Quốc đã vượt qua Hoa Kỳ để trở thành Đối tác thương mại lớn nhất của EU; trong sáu năm qua, Trung Quốc luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Đức. Hơn nữa, giá cả tăng vọt như hiện nay, châu Âu lại càng không thể tách rời hàng Trung Quốc.

Thứ hai, đánh bại Hoa Kỳ

Đơn hàng này đánh trực diện vào “đối thủ” của Airbus – Boeing của Mỹ (hai hãng độc chiếm thị trường máy bay chở khách cỡ lớn toàn cầu).

Tờ Bloomberg cho rằng “điều đó có tác động lớn đến sự thống trị của Boeing trong lĩnh vực máy bay dân dụng Trung Quốc”. Đáp lại, Boeing tuyên bố: “Là nhà xuất khẩu lớn nhất của Hoa Kỳ với mối quan hệ 50 năm với ngành hàng không Trung Quốc, thật đáng thất vọng khi những khác biệt về địa chính trị tiếp tục hạn chế xuất khẩu máy bay của Hoa Kỳ”. Boeing cho biết họ “sẽ tiếp tục thúc giục chính phủ Trung Quốc và Hoa Kỳ tham gia vào một cuộc đối thoại hiệu quả để giúp các đơn đặt hàng và giao hàng tiếp tục nhanh chóng, vì việc bán máy bay của Boeing cho Trung Quốc trong lịch sử đã giúp hàng chục nghìn người Mỹ có việc làm”. Và đó chính là điều mà ĐCSTQ mong đợi.

Từ lâu, ĐCSTQ đã đóng vai trò “con bài thương mại” để kiềm chế chính sách Trung Quốc của chính phủ Hoa Kỳ. Lấy ví dụ như Boeing. Năm 1972, tổng thống Nixon đến thăm Trung Quốc và quan hệ Mỹ – Trung tan băng. Một trong những cử chỉ của ĐCSTQ để thể hiện sự ưu ái đối với Hoa Kỳ là đặt hàng 10 chiếc Boeing 707. Vào tháng 11/2018, Boeing đã giao chiếc máy bay thứ 2000 cho Trung Quốc. Theo báo cáo của Tạp chí New Fortune vào tháng 3 năm nay, từ năm 2012 đến năm 2020, doanh thu bán hàng của Boeing từ Trung Quốc đạt 83,7 tỷ USD, chiếm 10,74% trong tổng doanh thu 779 tỷ USD của Boeing trong cùng kỳ. Trong các năm 2015, 2017 và 2018, Trung Quốc thậm chí còn vượt qua châu Âu để trở thành nước đóng góp doanh thu lớn thứ hai của Boeing bên ngoài Hoa Kỳ. Không khó để tưởng tượng rằng trong 50 năm, Boeing đã là một trong những người ủng hộ chính trong việc cải thiện quan hệ Mỹ-Trung.

Tuy nhiên, Boeing chỉ là con tốt trong tay ĐCSTQ. Đơn đặt hàng máy bay chở khách cuối cùng của Boeing từ Trung Quốc là vào tháng 10/2017 (bao gồm 260 máy bay dòng 737, 40 máy bay dòng 787 và dòng 777). Kể từ đó, chiến tranh thương mại Mỹ-Trung bắt đầu và các máy bay chở khách của Boeing không nhận được đơn đặt hàng nào từ Trung Quốc, ĐCSTQ đã chuyển sang mua máy bay Airbus (vào năm 2019, họ đã ký đơn đặt hàng 300 máy bay với Airbus tại Pháp).

Chưa dừng lại ở đó, sau hai vụ rơi máy bay Boeing 737MAX (cạnh tranh với Airbus A320NEO), ĐCSTQ là người đầu tiên thông báo về việc ngừng sử dụng loại máy bay này vào tháng 3/2019; đến nay, đã hơn một năm kể từ khi 737MAX tiếp tục bay vòng quanh thế giới, ĐCSTQ chỉ gần “chấp thuận cho 737MAX tiếp tục bay” (Giám đốc tài chính Boeing ông Brian West phát biểu bằng tiếng Nhật vào ngày 11 tháng 5 năm nay). Theo tờ Bloomberg, khách hàng Trung Quốc lớn nhất của Boeing, China Southern Airlines, đã loại bỏ hơn 100 máy bay 737 MAX khỏi kế hoạch mua đội bay của mình.

Nỗ lực của ĐCSTQ là làm ảnh hưởng đến Boeing và buộc hãng này gây áp lực lên chính phủ Hoa Kỳ. Các chuyên gia của ĐCSTQ đã công khai nói rằng: Nếu Boeing thực sự muốn thu lợi từ thị trường Trung Quốc, tốt hơn hết là nên tận dụng bộ phận quan hệ chính phủ đầy quyền lực của mình và làm nhiều hơn nữa để xây dựng lòng tin chính trị giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Thứ ba, ăn cắp công nghệ của Airbus

Đơn đặt hàng lớn mới nhất này giúp củng cố vị thế của Airbus tại thị trường Trung Quốc. Airbus cho biết tính đến cuối năm 2018, số lượng máy bay dân dụng của Airbus đang phục vụ tại Trung Quốc đã vượt quá 1.700 chiếc, và tổng số máy bay được giao cho Trung Quốc chiếm gần 1/4 số lượng giao hàng của Airbus; tính đến cuối tháng 5 năm 2022, các hãng hàng không Trung Quốc sẽ có tổng đội bay hơn 2.070 máy bay Airbus, bao gồm cả máy bay phản lực và trực thăng.

Trên thực tế, đến cuối năm 2020, số lượng máy bay Airbus đang hoạt động tại Trung Quốc chiếm 51% thị trường hàng không dân dụng trong nước, và Trung Quốc đã vượt qua Hoa Kỳ để trở thành thị trường lớn nhất của Airbus tại một quốc gia. Bạn phải biết rằng vào cuối thế kỷ 20, thị phần toàn cầu của Airbus đạt gần 50% và thị phần ở Trung Quốc chỉ là 30%. Thị trường Trung Quốc từ lâu đã là một mắt xích yếu trong thị trường toàn cầu của Airbus. Airbus đã “đi ngược hướng” như thế nào? Ngoài vấn đề chính trị giữa các quốc gia, bản thân Airbus cũng đã phải trả một cái giá đắt – giao dịch công nghệ cho thị trường.

Ví dụ, khi Tổng thống Pháp lúc bấy giờ là Jacques Chirac thăm Trung Quốc vào tháng 10/2006, Trung Quốc và Airbus đã ký thỏa thuận khung đặt hàng 150 máy bay dòng A320 và thư ngỏ ý đặt hàng 20 máy bay thân rộng A350, trở thành đơn hàng máy bay lớn nhất trong lịch sử hàng không dân dụng của Trung Quốc tại thời điểm đó. Như một phần giá phải trả, Airbus đã ký một thỏa thuận với các bên liên quan của Trung Quốc để cùng xây dựng dây chuyền lắp ráp cuối cùng cho dòng máy bay A320 tại Thiên Tân, đây là dây chuyền sản xuất đầu tiên của Airbus bên ngoài châu Âu vào thời điểm đó. Theo thống kê, từ khi bàn giao chiếc A320 đầu tiên vào năm 2009 đến cuối năm 2021, cơ sở sản xuất lắp ráp ở Thiên Tân đã giao tổng cộng 555 máy bay dòng A320, trung bình gần 50 chiếc mỗi năm.

Vào ngày 24/6, một tuần trước khi ký kết đơn đặt hàng lớn mới nhất, Airbus và Khu công nghiệp Tô Châu đã ký một thỏa thuận khung trực tuyến để thành lập Trung tâm R&D của Airbus tại Tô Châu.

ĐCSTQ khuyến khích Airbus làm điều này để xây dựng ngành công nghiệp “máy bay cỡ lớn” của riêng mình. Vào thời Mao, ông muốn chế tạo một chiếc máy bay phản lực, nên đã tung ra chiếc Y-10, và bỏ dở sau mười năm. Vào tháng 3/2007, Trung Quốc tuyên bố khởi động dự án máy bay cỡ lớn. Thành lập COMAC, nhằm vào Boeing 737MAX và Airbus A320 để phát triển máy bay chở khách C919. Nguyên mẫu đầu tiên của C919 dự kiến ​​bay vào năm 2014 và được chuyển giao cho các hãng hàng không vào năm 2016. Tuy nhiên, nền tảng công nghiệp và công nghệ liên quan của ĐCSTQ quá kém, và đã nhiều lần bị trì hoãn. Vào ngày 14 tháng 5 năm nay, chiếc máy bay cỡ lớn C919 đầu tiên được chuyển giao đã thực hiện chuyến bay đầu tiên thành công. Điều này có được là nhờ ĐCSTQ phụ thuộc rất nhiều vào việc khai thác công nghệ của Airbus để hỗ trợ việc cải tiến liên tục C919.

Phần kết

Không phải là tất cả các bên không hiểu việc ĐCSTQ cố tình mua máy bay chở khách của Airbus với số tiền khổng lồ. Đối với tất cả các bên liên quan, điều cốt yếu là làm thế nào để nhận ra bản chất của ĐCSTQ. Nếu ai đó ảo tưởng về ĐCSTQ và thậm chí cố gắng khiêu vũ với bầy sói thay vì tìm cách ngăn chặn hiệu quả, thì kết quả là có thể đoán trước được.

Ví dụ, gạt chính trị giữa các quốc gia sang một bên, ngay cả từ khía cạnh lợi ích riêng của Airbus, việc phục tùng chiến lược “công nghệ cho thị trường” của ĐCSTQ là rất rủi ro. Theo trang web chính thức của Airbus, tính đến tháng 5 năm 2022, dòng máy bay A320NEO đã nhận được hơn 8.000 đơn đặt hàng từ hơn 130 khách hàng. Theo quan điểm này, đơn đặt hàng mới nhất của ĐCSTQ chỉ là một phần nhỏ trên chiếc bánh. Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra đối với vị thế trên thị trường của Airbus một khi máy bay cỡ lớn của ĐCSTQ được hoàn thiện?

Theo Epoch Times