Thủ tướng Đức Olaf Scholz cảnh báo trong chuyến thăm Nga hôm thứ Ba (15/2): “Bất kỳ hành động gây hấn nào nữa đối với Ukraine sẽ gây ra những hậu quả chiến lược nghiêm trọng nhất”. Tuyên bố của ông Scholz khiến giới quan sát tin rằng Đức dường như đang trở nên mạnh mẽ hơn trước Nga. Nhiều diễn biến cũng cho thấy NATO đang trở nên đoàn kết hơn.

Trước đây, Đức được một số người, bao gồm cả một số nhà lập pháp Hoa Kỳ, coi là “mắt xích yếu nhất” trong mặt trận thống nhất của NATO chống lại Nga vì nước này đã thất bại trong việc đưa ra đường lối cứng rắn hơn chống lại Nga. Tuy nhiên, các chuyên gia châu Âu tin rằng khi Nga trở nên quyết đoán hơn đối với Ukraine, Đức cuối cùng sẽ đứng về phía các đồng minh phương Tây. Theo họ, động thái của Moscow sẽ chỉ đưa NATO xích lại gần nhau hơn.

Đức cảnh báo Nga

Ông Scholz nói trong một cuộc họp báo chung với Tổng thống Nga Vladimir Putin rằng Đức muốn giải quyết tình trạng bế tắc ở Ukraine thông qua đối thoại cấp cao “cởi mở và thẳng thắn”. Ông tin rằng một giải pháp ngoại giao và một giải pháp thương lượng cho cuộc khủng hoảng Ukraine vẫn có triển vọng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng các nguyên tắc như “toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ biên giới” là “không thể lay chuyển, không thể thương lượng, không thể nghi ngờ”.

Ông nói, châu Âu hiện đang đối mặt với cuộc khủng hoảng lớn nhất. Nga có hơn 100.000 quân ở biên giới Ukraine “mà không có bất kỳ lý do rõ ràng nào”, điều này thật đáng lo ngại. Ông nhấn mạnh: “Bất kỳ hành động gây hấn nào nữa đối với Ukraine sẽ gây ra những hậu quả chiến lược nghiêm trọng nhất”.

Nhận xét của ông Scholz tương tự như lời cảnh báo của Tổng thống Mỹ Biden đối với ông Putin. Ông Biden nói trong cuộc điện đàm với ông Putin hôm 12/2 rằng nếu Nga xâm lược Ukraine, thì phương Tây sẽ phản ứng nhanh chóng và dứt khoát với những hậu quả nghiêm trọng và sẽ làm giảm vị thế của Nga trên thế giới.

Hơn 100.000 quân Nga đã bao vây Ukraine trên ba mặt từ Belarus ở phía bắc, khu vực Crimea sáp nhập ở phía nam và lãnh thổ Nga giáp Ukraine ở phía đông. Ngay trước khi ông Scholz đến Moscow, Điện Kremlin thông báo sẽ rút một số binh sĩ đã hoàn thành cuộc tập trận. Bộ Quốc phòng Nga cho biết binh sĩ từ các quân khu phía nam và phía tây của Nga đã “hoàn thành nhiệm vụ” và chuẩn bị lên đường tới các căn cứ quân sự của họ. Ông Scholz cho biết ông hoan nghênh một động thái như vậy và hy vọng xu hướng này sẽ tiếp tục.

Tại một cuộc họp báo, ông Putin từ chối bình luận về việc rút quân một phần. Ông nói: “Đó là quyết định của giới lãnh đạo quân đội”. Ông cũng từ chối hứa rằng Nga sẽ tiếp tục rút quân. Ông nói rằng điều đó sẽ phụ thuộc vào cách các sự kiện phát triển, vào việc NATO có quyết định tiếp tục mở rộng hay không. Ông nói, Nga cũng không muốn xảy ra xung đột quân sự. Ông hy vọng rằng câu hỏi liệu Ukraine có gia nhập NATO hay không có thể được giải quyết ngay lập tức.

Vào đầu tháng 12, Nga đã trình bày một loạt đề xuất “đảm bảo an ninh” với NATO và Mỹ, trong đó yêu cầu NATO đồng ý không mở rộng thêm về phía đông và cam kết từ chối kết nạp Ukraine vào liên minh như một hình thức đảm bảo an ninh đối với Nga. Nhưng NATO nói rằng mỗi quốc gia có quyền tự quyết định vận mệnh của mình.

Trong cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm thứ Hai, ông Scholz cảnh báo”Không ai nên nghi ngờ quyết tâm và sự sẵn sàng của EU, NATO, Đức và Hoa Kỳ, chẳng hạn, trong trường hợp xảy ra một cuộc xâm lược quân sự chống lại Ukraine”. Ông nói: “Chúng tôi sẽ hành động, chúng tôi sẽ thực hiện các biện pháp sâu rộng, có tác động lớn đến khả năng phát triển của nền kinh tế Nga”.

Chuyên gia: Đức sẽ chọn làm việc với các đồng minh và đối tác

John Lough, một chuyên gia về Nga tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Hoàng gia (Chatham House), nói với VOA rằng trong khi Đức vẫn cần thực hiện một số bước để gắn kết với các đồng minh và đối tác của mình, bất chấp các cuộc tranh luận nội bộ trong chính phủ Đức về cách đối phó với Nga, vẫn có những tiếng nói khác nhau, và Đức cũng có những lo ngại về an ninh năng lượng, tuy nhiên, hãy cho Đức một thời gian, cuối cùng Đức sẽ chọn đứng về phía các đồng minh và đối tác của mình.

“Tôi không bao giờ nghi ngờ rằng Đức sẽ đứng về phía các đồng minh và đối tác. Nước này rất coi trọng tư cách thành viên NATO. Nước này rất giỏi trong việc xây dựng điểm chung với các đối tác châu Âu”, ông nói.

Theo ông John Lough, lập trường của Đức và các đồng minh đối với Nga không có gì đặc biệt khác. Ông lưu ý rằng chính người tiền nhiệm của ông Scholz, Thủ tướng Angela Merkel, người đã lên án Nga và dẫn đầu các lệnh trừng phạt của EU đối với nước này vào năm 2014 sau khi Nga sáp nhập Crimea vào Ukraine.

Ông Scholz cũng đề cập trong cuộc họp báo chung với ông Putin rằng Đức lo ngại về sự siết chặt đối với xã hội dân sự Nga, những hạn chế của Nga đối với việc đưa tin của DW (Deutsche Welle) ở Nga và việc bỏ tù các nhân vật đối lập Nga.

Tuy nhiên, Hoa Kỳ và các đồng minh phương Tây khác từ lâu đã đặt câu hỏi về cam kết của Đức trong việc ngăn chặn một cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine. Đức đã bị chỉ trích vì sự chần chừ trước các lệnh trừng phạt đối với đường ống dẫn khí đốt Nord Stream 2 và từ chối xuất khẩu vũ khí sát thương cho Ukraine. Đường ống Nord Stream 2, đi qua Ukraine và đưa khí đốt của Nga trực tiếp đến Đức, là một điểm gây tranh cãi giữa Washington và Berlin. Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, có quan hệ chặt chẽ với Nga và được coi là quan trọng đối với Nga, và các biện pháp trừng phạt chống lại Nga sẽ không có hiệu lực nếu nước này không tham gia.

Vào ngày 7 tháng 2, trong chuyến thăm của mình đến Washington, ông Scholz nhấn mạnh rằng Đức là một đồng minh tốt và là một đồng minh cũ của Hoa Kỳ. nhưng, sau khi ông Biden đề cập rằng “dự án Nord Stream 2 sẽ không tồn tại” nếu Nga xâm lược, ông Scholz không trực tiếp đề cập đến đường ống, nhưng nói rằng chúng tôi đang hành động cùng nhau và chúng tôi tuyệt đối đoàn kết.

Stefan Meister, một chuyên gia về Nga và Đông Âu tại Hội đồng Đối ngoại Đức, nói với VOA rằng nếu Nga xâm lược Ukraine, Đức chắc chắn sẽ làm việc với các đồng minh và đối tác của mình để trừng phạt Nga. Mặc dù, Đức có thể không thay đổi về vũ khí sát thương, nhưng nước này có thể nới lỏng đường ống dẫn khí đốt.

Ông nói: “Toàn bộ phía chính phủ Đức rất rõ ràng rằng sẽ không có vũ khí sát thương nào đối với Ukraine. Nhưng về vấn đề Nord Stream 2, họ đã có một thỏa thuận với Mỹ vào năm ngoái nếu có bất kỳ cuộc tấn công lớn nào của Nga vào Ukraine. Nord Stream 2 sẽ không tiếp tục. … Đúng. Nord Stream 2 sẽ là một phần của lệnh trừng phạt nếu Ukraine bị tấn công”.

Đức đã sẵn sàng đưa đường ống Nord Stream 2 vào một gói các biện pháp trừng phạt của phương Tây, nhà lập pháp Đức Thomas Silberhorn được DW dẫn lời hôm thứ Ba. Ukraine kêu gọi Đức cung cấp vũ khí hạng nặng cho Ukraine, nhưng chính phủ Đức luôn từ chối cung cấp vũ khí sát thương cho Ukraine một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, chỉ nói rằng sẽ cung cấp một số thiết bị hậu cần. Bộ Quốc phòng Đức ngày 26/1 thông báo sẽ cung cấp cho Ukraine 5.000 mũ bảo hiểm quân sự và các vật liệu hỗ trợ khác, điều này đã thu hút rất nhiều lời chế giễu. Đức cũng từ chối cấp giấy phép cho Ukraine đối với vũ khí Đức mua của Estonia.

Tuy nhiên, mặc dù Chính phủ Đức sẽ không thay đổi lập trường về vũ khí sát thương trong ngắn hạn, nhưng rất khó để nói về lâu dài, ông John Lough cho biết. Theo tường thuật của đài truyền hình Đức ngày 13/2, Chính phủ Đức đang xem xét danh sách vũ khí và trang bị do Ukraine đề xuất. Ngoài ra, chính sách không gửi vũ khí sát thương của Đức đến các khu vực xung đột cũng có ngoại lệ, năm 2014, Đức đã cung cấp tên lửa chống tăng và một số lượng lớn súng tiểu liên cho người Kurd ở miền bắc Iraq để chống lại nhóm cực đoan “Nhà nước Hồi giáo” .

Mối quan hệ phức tạp giữa Đức và Nga

Cả ông Scholz và ông Putin đều phát biểu tại cuộc họp báo về mối quan hệ “sâu sắc”, “nhiều mặt” của Nga với Đức. Trong bài phát biểu, ông Putin đã đề cập đến việc Đức là đối tác thương mại lớn thứ hai của Nga sau Trung Quốc. Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh đến việc xuất khẩu khí đốt của Nga sang Đức. Ông nói rằng hơn 1/3 năng lượng của Đức đến từ Nga, và chỉ tính riêng trong năm 2021, Đức đã nhập khẩu 50,7 tỷ mét khối khí đốt tự nhiên từ Nga. Ông cho biết Nga sẽ tiếp tục cung cấp khí đốt cho Đức với giá hợp đồng dài hạn ngay cả khi giá khí đốt tăng.

Mối quan hệ kinh tế chặt chẽ của Đức với Nga, đặc biệt là sự phụ thuộc vào khí đốt của Nga, thường được coi là lý do chính khiến Đức miễn cưỡng tham gia vào các mối quan hệ xấu với Nga. Tuy nhiên, ngoài kinh tế, mối quan hệ của Đức với Nga còn chìm trong bóng tối của một thảm kịch xảy ra vào thế kỷ 20, ông John Lough cho biết. Ông đề cập rằng người Đức là “người bạn tốt nhất và kẻ thù tồi tệ nhất” của Nga trong thế kỷ trước.

Ông nói: “Không còn nghi ngờ gì nữa, Đức nhận thấy cần phải tránh xung đột với Nga hoặc tìm kiếm đối thoại nếu có thể. Và điều đó cũng liên quan đến kinh nghiệm của họ trong Chiến tranh Lạnh. Trong tình thế nguy hiểm giữa các siêu cường, nước Đức bị chia cắt và quân đội NATO đóng ở Tây Đức. Người Đức đi đầu trong Chiến tranh Lạnh và vì những lý do dễ hiểu, họ không muốn trải qua điều này một lần nữa. Họ có tinh thần trách nhiệm đối với Nga, họ mong muốn nước Nga là một phần của Châu Âu, được hòa nhập vào Châu Âu”.

Chính sách tránh đối đầu với Nga của Đức bắt nguồn từ “Chính sách Phương Đông” được đưa ra vào năm 1969 bởi Willy Brandt, người lãnh đạo chính phủ Dân chủ Xã hội của Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức). Chính sách này, còn được gọi là “Chính sách Phương Đông Mới”, đề cập đến chính sách mà Tây Đức theo đuổi nhằm bắt đầu bình thường hóa quan hệ với Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức), Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác ở Đông Âu. Người tiền nhiệm của ông Scholz, bà Merkel, được coi là người tin tưởng vào “Chính sách phương Đông” của Đức. Bà ấy đã áp dụng nguyên tắc này không chỉ với Nga, mà còn với Trung Quốc, về cơ bản là can dự hơn là đối đầu với Trung Quốc.

Bóng đen của thế kỷ trước không chỉ ảnh hưởng đến chính sách can dự của Đức với Nga mà còn ảnh hưởng đến chính sách xuất khẩu vũ khí của nước này.

Ông John Lough đã từng xuất bản một cuốn sách dành cho nước Nga ở Đức. Trong cuốn sách, ông phân tích sự hình thành chính sách của Đức đối với Nga từ các khía cạnh kinh tế chính trị, văn hóa và lịch sử. Ông nói, vấn đề lớn nhất hiện nay là nhà lãnh đạo Nga Vladimir Putin không chấp nhận tầm nhìn của Đức về việc đưa Nga vào châu Âu.

Stefan Meister, một chuyên gia về Nga và Đông Âu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức, chỉ ra rằng không chỉ vậy, ông Putin còn hy vọng sử dụng Đức như một điểm vào để chia rẽ NATO và Liên minh châu Âu.

Ông John Lough cho biết người Đức hiện đang ngày càng nghi ngờ Nga. Ông chỉ ra rằng có thể nói trong những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo của ông Putin, Nga đã thực sự vứt bỏ mối quan hệ của Đức với Nga và thiện cảm của Đức đối với Nga. Ông nói rằng công chúng Đức ngày càng cảm thấy rằng Nga hiện đang làm những điều mà họ cho rằng khó có thể làm hòa với Nga. Đức hiện đã bắt đầu xem xét giảm sự phụ thuộc năng lượng vào Nga.

Tuy nhiên, ông Stefan Meister cho rằng người Đức, bao gồm cả các chính trị gia Đức, vẫn còn theo thói quen suy nghĩ và chưa hoàn toàn thích nghi với thực tế mới.

Ông nói: “Đó là một nền văn hóa chính trị khác, không bị thúc đẩy bởi các vấn đề an ninh, mà được thúc đẩy nhiều hơn bởi kinh tế. Người Đức vẫn đang sống trong vùng an toàn của họ, ‘Chúng ta không nên đụng chạm đến an ninh quá nhiều, cũng đừng đụng chạm đến Nga quá nhiều'”.

Ông Stefan Meister cho rằng kể từ năm 2014, nước Nga đã thay đổi quá nhanh khiến nhiều người Đức còn chưa hiểu hết chứ chưa nói đến việc điều chỉnh để phù hợp với thực tế mới.

Động thái của Moscow khiến NATO thêm đoàn kết

Ông Stefan Meister tin rằng, ở một mức độ nào đó, người Pháp cũng có tâm lý này. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng chỉ trích NATO là “chết não”. Một tuần trước, ông Macron đã đến Nga để gặp ông Putin, nhưng vô ích.

Ông Macron đã nói chuyện qua điện thoại với ông Putin một lần nữa vào ngày 12 tháng 2 và ông cảnh báo rằng nếu quân đội Nga tấn công Ukraine, phản ứng cứng rắn của phương Tây sẽ không nương tay.

Các nước NATO thường mâu thuẫn về cách đối phó với Nga. Ba Lan và các quốc gia khác ở Đông và Trung Âu thường muốn cứng rắn với Moscow, quốc gia mà lâu nay họ coi là một mối đe dọa an ninh tiềm tàng. Các quốc gia Tây Âu, chẳng hạn như Đức và Pháp, những quốc gia khác xa Nga, thường bị cáo buộc là quá quan tâm đến quan hệ kinh doanh với Nga. Tuy nhiên, những diễn biến ở Ukraine đã làm thay đổi những quốc gia này.

Các nước NATO hiện đang tích cực ứng phó với mối đe dọa có thể xảy ra từ Nga. Anh, Pháp, Đức và Mỹ đều đã thông báo bổ sung binh sĩ tới sườn phía đông của NATO trước một cuộc xung đột có thể xảy ra ở Ukraine. Pháp sẵn sàng gửi thêm quân đến Romania. Đức đã gửi thêm 350 quân đến Litva, và 70 quân đầu tiên đã đến Litva vào thứ Hai. Vương quốc Anh cũng cho biết họ sẽ tăng cường khai triển quân sự ở Estonia và Ba Lan, trong khi Hoa Kỳ đã thông báo thêm 3.000 binh sĩ Hoa Kỳ đến Ba Lan, nơi các binh sĩ đầu tiên hiện đang đầu quân. Vào cuối tháng 1, Toà Bạch Ốc đã ra lệnh cho 8.500 lính Mỹ trong tình trạng báo động cao, có thể sẵn sàng khai triển tới Đông Âu.

Theo VOA