Tóm tắt bài viết

  • Tại Triển lãm Quốc tế về Thiết bị Cảnh sát của Trung Quốc, nhiều sản phẩm công nghệ cao được quảng cáo với khả năng bẻ khóa điện thoại thông minh, xâm nhập máy tính để bàn, trích xuất dữ liệu cá nhân, kể cả những dữ liệu đã bị xóa, chỉ trong vài giây, thậm chí đối với các sản phẩm sử dụng hệ điều hành IOS.
  • Trong những năm gần đây, chính quyền Trung Quốc tận dụng tối đa công nghệ tiên tiến như máy quét dữ liệu, phần mềm kiểm soát điện thoại, robot nhận diện khuôn mặt, để thắt chặt giám sát an ninh.
  • Việc này đã thúc đẩy cuộc đua công nghệ giám sát giữa các công ty Trung Quốc đồng thời làm dấy lên nỗi lo ngại về quyền riêng tư cá nhân của các nhà hoạt động vì nhân quyền tại đất nước này.

Máy quét XDH-CF-5600 của Trung Quốc có thể bẻ khóa mật khẩu điện thoại thông minh của bạn chỉ trong vài giây, trích xuất dữ liệu cá nhân từ các ứng dụng gọi điện, nhắn tin, và lấy thông tin từ danh bạ điện thoại của bạn, theo Reuters.

Máy quét dữ liệu

Máy quét XDH-CF-5600, sản xuất bởi Công ty Xiamen Meiya Pico – nhà cung cấp sản phẩm và dịch vụ bảo mật của Trung Quốc, với tên gọi “mật thám điện thoại” – theo lời mô tả của nhân viên bán hàng. Đây là một trong hàng trăm thiết bị giám sát được trưng bày tại hội chợ thiết bị cảnh sát gần đây ở Bắc Kinh.

Triển lãm Quốc tế tại Trung Quốc về Thiết bị Cảnh sát là nơi cảnh sát Trung Quốc tìm đến để cập nhật những nâng cấp mới nhất trong “công nghệ đen” – thuật ngữ ám chỉ các công cụ giám sát hiện đại. Hội chợ thể hiện rõ phạm vi kiểm soát của lực lượng an ninh Trung Quốc đối với các hành vi chống lại Đảng Cộng sản Trung Quốc thông qua việc sử dụng công nghệ cao để theo dõi hay trừng phạt, theo Reuters.

Một robot cảnh sát tuần tra đường phố trước một phiên họp Hội nghị tư vấn chính trị nhân dân Trung Quốc tại Bắc Kinh, Trung Quốc vào ngày 10/03/2018. (Ảnh: Aly Song/Reuters)

Quan sát hội chợ, có thể thấy nhiều mô hình robot với vẻ ngoài dễ thương. Những robot này được trang bị hệ thống trí tuệ nhân tạo với khả năng phát hiện tội phạm. Các phiên bản máy bay không người lái, kính thông minh, phần mềm cơ sở dữ liệu DNA và camera nhận diện khuôn mặt cũng được trưng bày tại đây.

Một số tập đoàn quốc tế cũng tham gia vào hội chợ nhưng chủ yếu bày bán các phương tiện di chuyển như xe hơi, máy bay, điển hình là ô tô Ford, Mercedes-Benz của Daimler AG, xe hơi và trực thăng mô hình của Airbus. Hầu hết khách hàng tại hội chợ hàng năm này là cảnh sát địa phương Trung Quốc. 

Công ty Công nghệ Hisign (Bắc Kinh) cho biết máy quét màn hình máy tính để bàn và điện thoại di động của họ có thể lấy dữ liệu, kể cả dữ liệu đã bị xóa, từ hơn 90 ứng dụng di động trên điện thoại thông minh, bao gồm cả các ứng dụng được phát triển bên ngoài Trung Quốc như Facebook hay Twitter. Han Xuesong, Giám đốc bán hàng của Hisign, nói với phóng viên Reuters tại hội chợ: “Các sản phẩm của chúng tôi được bán tại 26 tỉnh trên khắp Trung Quốc và đã giúp cảnh sát giải quyết 11 triệu vụ án”. 

Một hãng sản xuất máy quét khác, Pwnzen Infotech (công ty thuộc Qihoo 360), chuyên gia trong lĩnh vực bảo mật an ninh mạng, cũng nói về khả năng họ trong việc lấy dữ liệu từ các nền tảng công nghệ nước ngoài. Đại diện bán hàng của Pwnzen cho biết sản phẩm của họ đã từng bẻ khóa điện thoại của một người bị tình nghi có âm mưu “lật đổ chính phủ” để lấy dữ liệu từ các tài khoản Facebook và Twitter của người này.

Bên cạnh Hisign, Meiya Pico còn có đối thủ cạnh tranh khác, DC-8811 Magic Cube – “Lưỡi đao pháp lý của quân đội Thụy Sỹ”, hay FL-2000 với tên gọi “Chiến hạm hàng không pháp lý”.

DC-8811 Forensic Magicube, một thiết bị quét điện thoại di động của Meiya Pico được trưng bày tại Triển lãm Quốc tế Trung Quốc về thiết bị cảnh sát ở Bắc Kinh, Trung Quốc vào ngày 16/05/2018. (Ảnh: Pei Li / Reuters)

Không có cơ sở nào để xác minh tính chân thực của tất cả những lời giới thiệu sản phẩm tại hội chợ, bao gồm cả máy quét XDH-CF-5600. Các máy quét như XDH-CF-5600 được bán rộng rãi trên thế giới, kể cả Hoa Kỳ, tuy nhiên việc sử dụng sản phẩm này gây ra nhiều tranh cãi, đặc biệt đối với việc ép buộc trích xuất dữ liệu từ các thiết bị điện thoại di động.

Trong những năm gần đây, chính quyền Trung Quốc đã thắt chặt giám sát an ninh trên khắp Tân Cương, tận dụng tối đa công nghệ tiên tiến để theo dõi người Duy Ngô Nhĩ ở địa phương cũng như các dân tộc thiểu số Hồi giáo khác. Chính quyền một quận ở Urumqi, thủ phủ của Tân Cương, đã yêu cầu người dân sử dụng điện thoại Android cài đặt một ứng dụng có khả năng truy cập tệp trên thiết bị, phát hiện các nội dung mà chính quyền cho là có vấn đề và nhắc nhở người dùng xóa tệp.

Các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh nghiên cứu để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ các đơn vị an ninh của đất nước, thúc đẩy cuộc đua công nghệ giám sát khi các công ty tìm cách vượt qua khả năng của nhau.

Khả năng xâm nhập hệ điều hành iOS

Mối quan tâm lớn hiện tại đối với các sản phẩm này là khả năng xâm nhập vào hệ điều hành iOS của Apple, theo lời một cảnh sát Tân Cương. Một cảnh sát khác, người vượt hơn 1.864 dặm đến hội chợ, cho biết: “Chúng tôi đã sử dụng máy quét tương tự ở Tân Cương, nhưng tôi cảm thấy hứng thú với sản phẩm này vì lời tuyên bố xác suất thành công với điện thoại iOS cao hơn so với các hãng máy quét khác”,

Hệ điều hành iOS của iPhone được nhiều nhà phân tích đánh giá là hệ điều hành an toàn nhất. Mặc dù vậy báo cáo phương tiện truyền thông cho biết một số công ty ở Israel và Mỹ vẫn có thể xâm nhập vào hệ thống iOS, nhưng thường thì những việc này sẽ bị che dấu.

“Khả năng hệ điều hành iOS bị xâm nhập vẫn có thể xảy ra”, ông Matthew Warren, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu An ninh Đại học Deakin tại Melbourne, Australia cho biết. “Điều khác biệt trong tình huống này là các nhà chức trách Trung Quốc thừa nhận rằng họ có khả năng làm điều đó.”

Tại hội chợ Bắc Kinh, một số công ty nói với phóng viên Reuters rằng họ có thể bẻ khóa mật khẩu 4 chữ số trên các nền tảng khác nhau, từ iOS 6 đến iOS 8.1, và đang nghiên cứu vượt qua bảo mật của nền tảng iOS 10 mới nhất. Hệ điều hành mới nhất của Apple mạnh hơn với mật khẩu 6 chữ số. Apple từ chối bình luận về tuyên bố này.

Robot nhận diện

Một robot nhận diện khuôn mặt tại Triển lãm Quốc tế Trung Quốc về thiết bị cảnh sát ở Bắc Kinh, Trung Quốc ngày 15/05/2018. (Ảnh: Pei Li / Reuters)

Những người bán hàng giới thiệu kính cảnh sát với khả năng nhận diện khuôn mặt sau đó liên kết với cơ sở dữ liệu tội phạm. Ngoài ra còn có robot AI-2000-Xiao An, cỗ máy robot tự động sử dụng tại các nhà ga và sân bay. Robot có hình dạng R2-D2 từ “Star Wars”, nhưng với “tai” nhấp nháy màu đỏ và hơn một chục cảm biến và máy ảnh, có thể nhận diện người trong đám đông, tham gia vào cuộc trò chuyện và phát thông báo của cảnh sát.

Website giám sát 

Chính quyền Trung Quốc mục tiêu hướng đến một mạng lưới giám sát toàn quốc, tận dụng công nghệ của các công ty như Hisign để thu thập thông tin từ điện thoại thông minh và máy ảnh của gần 1,4 tỷ công dân Trung Quốc và tổng hợp vào hệ thống cơ sở dữ liệu trực tuyến.

Zhao Jianqiang, Giám đốc Nghiên cứu và Phát Triển tại Meiya Pico, cho biết các sản phẩm của công ty sử dụng trí thông minh nhân tạo để phát hiện “nội dung liên quan đến khủng bố hoặc bạo lực” trên mạng và điện thoại thông minh.  Công ty cũng đã phát triển phần mềm có thể phân tích các tệp âm thanh, chuyển đổi tin nhắn thoại thành văn bản và dịch các phương ngữ thiểu số như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ở Tân Cương sang tiếng Quan Thoại.

Sự trỗi dậy của công nghệ giám sát tinh vi ở Trung Quốc đã làm dấy lên nỗi lo ngại về quyền riêng tư cá nhân của các nhà hoạt động nhân quyền tại Trung Quốc. Hình thức giám sát này – cả ngoại tuyến và trực tuyến – làm dấy lên những lo ngại từ các nhóm nhân quyền về việc phát triển hệ thống giám sát toàn quốc với mục đích đàn áp các quan điểm bất đồng. Bộ Công an, đơn vị tổ chức hội chợ Bắc Kinh, từ chối đưa ra bình luận về vấn đề này. 

Mới đây, các nhà lập pháp Hoa Kỳ đã đưa ra lo ngại đối với việc công nghệ phân tích DNA, do công ty Thermo-Fisher Scientific (Mỹ) phát triển, được bán cho Bộ Công an và các sở cảnh sát địa phương của Trung Quốc và được sử dụng với mục đích giám sát.

Tuệ Minh