Các quan chức tình báo Mỹ tin rằng Iran đang mong muốn Nga giúp đỡ để thúc đẩy chương trình hạt nhân của mình, khi nước này đang tìm kiếm một kế hoạch dự phòng nếu thỏa thuận hạt nhân dài hạn với các cường quốc trên thế giới không thành hiện thực, theo CNN.

Thông tin tình báo cho thấy Iran đã yêu cầu Nga giúp đỡ để mua thêm vật liệu hạt nhân và chế tạo nhiên liệu hạt nhân. Loại nhiên liệu này có thể giúp Iran cung cấp năng lượng cho các lò phản ứng hạt nhân và có khả năng rút ngắn hơn nữa cái gọi là “thời gian đột phá” của Iran để tạo ra vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý với CNN rằng khả năng tạo ra vũ khí hạt nhân là còn tuỳ thuộc vào việc nhiên liệu hạt nhân được dùng cho loại lò phản ứng nào. Và cũng không rõ liệu Nga có đồng ý giúp đỡ hay không – Điện Kremlin từ lâu đã phản đối việc Iran có được vũ khí hạt nhân.

Nhưng đề xuất của Iran được đưa ra trong bối cảnh mối quan hệ đối tác ngày càng mở rộng giữa Iran và Nga, đặc biệt trong những tháng gần đây, bao gồm việc Iran gửi máy bay không người lái và các thiết bị khác cho Nga để sử dụng trong cuộc chiến ở Ukraine; và Moscow rất có khả năng đã tư vấn cho Tehran về cách đàn áp phong trào biểu tình đang quét qua Iran. Các quan chức Mỹ tiết lộ.

Iran tuyên bố rằng chương trình hạt nhân của họ chỉ nhằm mục đích hòa bình và đã chính thức được ngừng lại; song các quan chức Mỹ lại khẳng định rằng các hoạt động làm giàu uranium của Iran đã vượt xa các thông số của thỏa thuận hạt nhân năm 2015, và khoảng thời gian cần thiết để Iran sản xuất đủ nguyên liệu phân hạch cho vũ khí hạt nhân đã rút ngắn chỉ còn vài tháng.

Vào tháng 6, Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Antony Blinken đã cảnh báo các nhà lập pháp rằng “chương trình hạt nhân của Iran đang trong giai đoạn rất phát triển… quá trình này càng kéo dài, thì thời gian có kết quả càng sớm… theo các báo cáo công khai thì là vài tháng. Và nếu điều này tiếp tục, sẽ sớm hơn nữa, chỉ trong vài tuần ”.

Chính quyền Biden đang quan sát bất kỳ lĩnh vực hợp tác mới nào giữa Iran và Nga. Bất kỳ sự hỗ trợ bí mật nào của Nga đối với Iran có thể thúc đẩy nỗ lực sản xuất vũ khí hạt nhân của Iran, và cũng sẽ đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong chính sách của Nga, khi Nga trở thành thành viên của nhóm các nước P5 + 1, là một phần của các cuộc đàm phán nhằm ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran.

“Như chúng tôi đã nói, JCPOA không có trong chương trình nghị sự”, người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Adrienne Watson trả lời phỏng vấn của CNN, đề cập đến tên gọi chính thức của thỏa thuận hạt nhân Iran, Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung. “Chúng tôi đã làm việc với các đối tác để vạch trần mối quan hệ ngày càng gia tăng giữa Iran và Nga – và quy trách nhiệm cho họ. Chúng tôi sẽ kiên quyết chống lại bất kỳ sự hợp tác nào đi ngược lại các mục tiêu cấm phổ biến vũ khí hạt nhân”.

Phái đoàn Iran tại LHQ và Bộ Ngoại giao Nga đã không trả lại yêu cầu bình luận.

Ukraine cáo buộc Iran đang tìm kiếm sự giúp đỡ của Nga

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lên tiếng về việc Iran đang tìm kiếm sự trợ giúp của Nga cho chương trình hạt nhân để đổi lấy sự hỗ trợ quân sự mà họ đã dành cho Moscow, nhưng thông tin tình báo mà Mỹ thu được cho thấy điều này là chưa rõ ràng.

Thay vào đó, các tuyên bố của Iran với Nga ít nhất một phần được thúc đẩy bởi ý định của các quan chức cấp cao Iran khi họ cho rằng một thỏa thuận hạt nhân mới sẽ không được ký tiếp hoặc không được gia hạn. 

Các nguồn tin tình báo tiết lộ với CNN rằng mối quan ngại của Iran xuất hiện gay gắt nhất từ mùa hè, khi nước này dường như sắp kết thúc một thỏa thuận hạt nhân mới với Mỹ và các cường quốc thế giới khác là P5 + 1 (một nhóm bao gồm cả Nga). Iran lo sợ rằng một chính quyền mới trong tương lai có thể rút khỏi thỏa thuận, như chính quyền Trump đã làm vào năm 2018, vì vậy họ đã tìm kiếm một thỏa thuận phụ với Nga cho phép nước này nhanh chóng khôi phục lại chương trình hạt nhân của mình nếu cần thiết.

CNN trước đây đã đưa tin rằng Iran đã tìm kiếm sự đảm bảo từ Mỹ rằng một chính quyền tương lai sẽ không từ bỏ thỏa thuận – một lời hứa mà Mỹ nói rằng họ không thể khẳng định.

Khi được hỏi liệu quan hệ đối tác Iran-Nga ngày càng phát triển có phải là một yếu tố khiến các cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân đang đi chệch hướng hay không, một quan chức chính quyền cấp cao nói với CNN: “Rõ ràng, các thỏa thuận phụ với Nga về cơ bản sẽ phá vỡ cấu trúc của thỏa thuận năm 2015 và sẽ là một mối quan ngại và làm mất đi cơ hội quay lại thỏa thuận ban đầu”. Quan chức này từ chối bình luận cụ thể về các đánh giá tình báo.

James Acton, đồng giám đốc Chương trình Chính sách Hạt nhân vì Hòa bình thế giới tại Carnegie, cho biết ông không tin rằng Iran nhất thiết phải cần sự giúp đỡ — nhưng họ có động cơ, cụ thể là sản xuất nhiên liệu nhanh hơn, rẻ hơn và với một khoảng thời gian ngắn hơn.

Acton nói: “Họ đã có những hỗ trợ rõ ràng để đổi yêu cầu giúp đỡ, đặc biệt là về mặt nhiên liệu”.

“Ba đến bốn năm trước, khi mối quan hệ Mỹ-Nga xấu nhưng chưa phải là thảm họa, thì Nga sẽ ít khả năng giúp đỡ Iran”, Acton nói thêm. “Nhưng trong điều kiện ngày nay, theo đó quan hệ Mỹ-Nga đang cực kỳ tồi tệ và quan hệ Nga-Iran đang trở nên tốt hơn, tôi nghĩ Nga sẽ có thể có nước cờ khác xưa”.

Việc Mỹ rút khỏi JCPOA cũng có thể ngày càng khiến Nga sẵn sàng giúp đỡ Iran về mặt này, Acton lưu ý – và đặc biệt là giờ đây, một thỏa thuận mới dường như đã vượt quá tầm kiểm soát.

Nga đóng vai trò quan trọng trong suốt năm 2021 đối với các cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân và thậm chí làm trung gian cho một số thỏa thuận cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế tiến hành các cuộc thanh sát tại các địa điểm hạt nhân của Iran, giúp duy trì hiệu quả các cuộc đàm phán.

Tuy nhiên, sau khi Nga xâm lược Ukraine vào tháng 2, các quan chức Nga dường như ít coi trọng vấn đề này. Vào tháng 6, Nga đã bác bỏ một nghị quyết do IAEA đề xuất, trong đó chỉ trích Iran đã không hợp tác trong việc kiểm tra dấu vết uranium được tìm thấy tại một số địa điểm hạt nhân không được khai báo, một điểm mấu chốt khiến các cuộc đàm phán bị thất bại. Cùng tháng đó, một phái đoàn Nga đã đến thăm một sân bay ở Iran để xem xét các máy bay không người lái có khả năng mang vũ khí – mà hàng trăm chiếc Nga hiện đã mua và sử dụng ở Ukraine.

Các quan chức Mỹ đã nhấn mạnh trong các tuần gần đây rằng các cuộc đàm phán về thỏa thuận hạt nhân đều đã kết thúc, ít nhất là cho đến thời điểm hiện tại. Việc chế độ Iran đàn áp tàn bạo những người biểu tình cũng như hỗ trợ cho các hoạt động quân sự của Nga ở Ukraine đã khiến các quan chức cấp cao của chính quyền Biden ngày càng khó lập một kế hoạch để đưa ra một thỏa thuận với Tehran – điều sẽ mang lại cho nước này một khoản tiền tài chính dưới hình thức giảm nhẹ các lệnh trừng phạt.

Đặc phái viên Hoa Kỳ về Iran, Rob Malley, hôm thứ Hai cho biết trong khi Hoa Kỳ vẫn cam kết ngoại giao để hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, các quan chức Hoa Kỳ sẽ không “lãng phí thời gian” vào thỏa thuận hạt nhân “nếu không có kết quả cụ thể nào.” Thay vào đó, Mỹ hiện đang tập trung vào các lĩnh vực thực tế hơn, như hỗ trợ những người biểu tình ở Iran và tìm cách ngăn chặn việc chuyển giao vũ khí của Iran cho Nga.

Ông Malley cũng lưu ý rằng Mỹ vẫn có “ưu tiên ngoại giao” trong cách tiếp cận với Iran. Tuy nhiên, ông nói thêm, “chúng tôi sẽ sử dụng các công cụ khác, và cuối cùng, một lựa chọn quân sự nếu cần thiết, để ngăn Iran có được vũ khí hạt nhân.”