Tuần qua ghi dấu sự kiện hai ứng viên tổng thống 2020, ông Trump và ông Biden, có cuộc tranh luận đầu tiên vào tối thứ Ba (29/9, giờ Mỹ) tại thành phố Cleveland, bang Ohio. Cuộc tranh luận cho thấy nhiều điều tương phản giữa hai ứng viên, từ tính cách tới phương pháp tiếp cận nhằm giành chiến thắng trước đối thủ.

Trong cuộc tranh luận, Tổng thống Trump cho thấy, dù đã ở tuổi 74 nhưng ông có sức khỏe và ý chí “chiến đấu” rất tốt. Ông thường nói nhanh, không vấp, với khẩu khí mạnh và nhiều dẫn chứng để dồn ép đối thủ. Trong cuộc tranh luận nảy lửa này, có thể phác họa ông Trump như một “tráng sĩ” – người có sức khỏe và ý chí mạnh mẽ.

Ở phía bên kia “chiến tuyến”, ông Biden bộc lộ bản thân là một chính trị gia lão luyện, với kinh nghiệm được tích lũy sau 47 năm làm chính khách, từng trải qua rất nhiều cuộc tranh luận từ khi theo đuổi giấc mơ làm tổng thống thưở ông còn chưa tới 40 tuổi. Những gì diễn ra cho thấy Biden đã chuẩn bị một kịch bản rất kỹ lưỡng cho cuộc đối đầu với Trump, nhưng cũng chính vì vậy mà ông đã tự bộc lộ mình là một kịch sĩ lâu năm.

Nhìn thẳng và né tránh

Hai ứng viên đã chọn cách tiếp cận khác nhau trong cuộc đối đầu lần thứ nhất. Ông Trump đưa tới cảm nhận rằng ông không quá “trau chuốt” và tỉ mỉ trong việc chuẩn bị một hình ảnh như thế nào cho cuộc tranh luận, dường như ông chỉ quan tâm tới nội dung cuộc tranh luận và đến đó với tinh thần để tranh luận.

Tất nhiên mục tiêu vẫn là nhằm thuyết phục người dân bầu cho mình, nhưng có vẻ như với tính cách thẳng thắn, bộc trực, ông Trump không “diễn” mà đặt mục tiêu chiến thắng đối thủ để qua đó làm người dân hiểu ông hơn và từ đó mà bỏ phiếu ủng hộ ông.

Cách tiếp cận có vẻ bản năng và tính cách của ông được thể hiện một phần qua việc trong suốt cuộc tranh luận ông luôn nhìn thẳng vào mặt đối thủ với ánh mắt của một chiến binh không chấp nhận lùi bước. Điều đó cũng thể hiện qua việc ông cũng không ngần ngại tranh luận luôn cả với người dẫn chương trình Chris Wallace.

Trong khi đó, ông Joe Biden thể hiện phương cách tiếp cận với tính toán chi tiết và diễn nhiều hơn. Có lẽ đã nắm chắc tính cách của ông Trump và để tránh sức nóng của ánh mắt nhìn thẳng của đối thủ, đồng thời mong nhận được tình cảm của người nghe, ông Biden chọn nhìn vào ống kính máy quay để nói với cách diễn đạt của người đang “tỏ tình”.

Cách làm này của Joe Biden khiến người xem qua truyền hình có cảm giác ông là người gần gũi, hiền lành và quan tâm tới họ. Nhưng khi máy quay chiếu ra xa thì sẽ thấy một điều khá “trớ trêu”: ông đang tranh luận với máy quay chứ không phải với đối thủ. Điều này còn bộc lộ rõ ý định lấy lòng cử tri một cách lộ liễu của người từng có 8 năm làm phó tướng cho cựu Tổng thống Obama.

Tạo hình tự nhiên của ông Joe Biden cũng dễ khiến ông nhận được cảm tình từ nhiều người có thói quen nhìn vào hình thức. Với mái tóc bạc đã thưa do tuổi tác và vẻ mặt điềm tĩnh có phần khắc khổ, cùng cách cư xử theo kiểu nhã nhặn, lịch thiệp, Biden dễ làm cho người khác “động lòng” với cảm giác ông hiền lành hơn một Trump cao lớn và có phần “bặm trợn” với ánh mắt “gườm gườm”. Tuy nhiên, điệu cười nhếch mép của ông Biden lại xóa tan những ưu điểm như đề cập.

Rất hiểu nhau

Cả hai ứng viên Trump và Biden đều đã ở tuổi thất thập, biết nhau từ rất lâu vì thế mà rất hiểu nhau. Biết ông Trump có thể lực tốt, có thể phát biểu hoặc tranh luận trong nhiều giờ mà không mệt, lượng sức “mỏng cánh chuồn” nên nhóm trợ lý của ứng viên tổng thống đã ở tuổi thượng thọ đề nghị ban tổ chức cho phép nghỉ giải lao hai lần giữa các “hiệp đấu” trong cuộc tranh luận, tuy nhiên nhóm của Tổng thống Trump biết rõ điểm yếu của đối thủ nên từ chối.

Biết không đua được thể lực và “lối chơi không ngại va chạm” của ông Trump, ông Biden đành chọn “lối chơi phòng thủ phản công” và cố gắng phát huy điểm mạnh “kỹ thuật”, cũng là sở trường của những ứng viên Dân chủ vốn có phong cách thiên tả nặng về biểu diễn, để đối chọi lại.

Tuy nhiên, ông Trump không phải là người chỉ có sức khỏe mà còn là một trong những tổng thống Mỹ có IQ cao nhất từ trước tới nay. Có thể thấy ông Trump đã thể hiện sự thông minh và “tinh quái” của mình trong việc khai thác rất tốt điểm yếu của đối thủ ở cuộc tranh luận đầu tiên.

Ông Biden có tật nói lắp cố hữu, mặc dù ngay từ thời trẻ ông đã thấy được hạn chế này của mình nên đã không ngừng khắc phục điểm yếu bằng cách tự diễn thuyết trước gương. Nhưng nó là một tật mang tính bẩm sinh nên cũng chỉ có thể hạn chế chứ không thể loại bỏ hoàn toàn.

Nắm được điểm yếu này, ông Trump liên tục tấn công ông Biden trong cuộc tranh luận bằng cách nói nhanh, khẩu khí mạnh, dồn dập, đặc biệt ông thường “quấy nhiễu” đối phương bằng cách nói chen ngang rất khó chịu. Dù đã cố giữ bình tĩnh để duy trì nhịp nhưng ông Biden rõ ràng đã rơi vào bẫy của ông Trump, rất nhiều thời điểm ông đã để tật cũ “sống lại”, nói lắp bắp thậm chí “ú ớ”.

Trong số 6 chủ đề mà người dẫn chương trình Chris Wallace đưa ra cho ông Trump và ông Biden tranh biện trong cuộc tranh luận đầu tiên thì chủ đề thứ hai: đại dịch Covid-19 được cho là điểm yếu của ông Trump, khi Hoa Kỳ đang là quốc gia có số người nhiễm và chết vì virus Vũ Hán đứng đầu thế giới. Biết rõ điều này, ông Biden đã chủ động khoét sâu vào chỗ mà ông cho là “huyệt sinh tử” của đối phương.

Trước khi tấn công ông Trump về vấn đề này, ông Biden đã chúc đối thủ “may mắn”, tiếp sau ông dẫn ra một loạt số liệu để minh chứng Hoa Kỳ đang phải chịu đựng thảm cảnh Covid-19 khi có tới hơn 7 triệu người nhiễm bệnh, hơn 200 ngàn người chết. Ông nói rằng ông Trump hoảng sợ và không có kế hoạch gì để chống dịch, và ý tứ rằng Tổng thống chỉ lo dịch ảnh hưởng tới kinh tế mà coi nhẹ mạng sống người dân.

Mặc dù vậy, Tổng thống Trump đã chỉ ra mâu thuẫn của ông Biden. Khi dịch bệnh bùng phát ở Trung Quốc, ông Trump đã ra lệnh cấm các chuyến bay tới từ quốc gia này, nhưng ông Biden lại nói lệnh cấm của ông Trump là hành vi bài ngoại. Ngăn ngừa người đến từ vùng dịch là việc đầu tiên phải làm của kế hoạch phòng chống dịch, nhưng ông Biden đã phản đối ngay cả điều đó trong khi lại chỉ trích ngược lại rằng ông Trump không có kế hoạch gì.

Ông Trump cũng nói rằng chính quyền của ông đang thúc đẩy việc sản xuất vắc-xin, cũng như sản xuất máy thở phục vụ các bệnh nhân viêm phổi Vũ Hán. Tổng thống Trump cũng nói rằng ông không coi thường việc đeo khẩu trang, ông đã rút từ túi áo vét của mình ra một chiếc khẩu trang để cho thấy việc đối thủ “vu” cho ông coi nhẹ biện pháp phòng dịch cơ bản là sai.

Vô chiêu thắng hữu chiêu

Việc ông Biden lấy vấn đề Covid làm trọng tâm tấn công ông Trump nói lên rằng ông và đảng Dân chủ không có nhiều “đề tài” để hạ bệ vị tổng thống đương nhiệm khi đối thủ đã làm được rất nhiều điều cho nước Mỹ. Tuy thế, ngay cả dùng Covid để tấn công ông Trump thì ông Biden và “những người bạn” cũng không thu được gì nhiều mà ngược lại phải lãnh hậu quả khi tự họ làm lộ “tim đen” và thói giả dối.

Thật vậy, việc ông Biden và phe Dân chủ lên án chính quyền Trump vì coi trọng phát triển kinh tế mà không chú trọng biện pháp cách ly xã hội để dịch viêm phổi Vũ Hán bùng phát, từ đó thể hiện ra việc coi thường mạng sống người dân trong khi kinh tế Mỹ vẫn đi xuống đã “phơi bày” 3 mâu thuẫn dẫn tới tác dụng ngược.

Thứ nhất, một mặt ông Biden và đảng Dân chủ hô hào cách ly xã hội để phòng dịch, mặt khác nhiều báo cáo cho biết phe thiên tả của ông lại ngầm cổ súy các cuộc biểu tình bảo loạn Black Lives Master (BLM-mạng người da đen cũng đáng giá) tập trung hàng ngàn người, phần nhiều trong đó không đeo khẩu trang, sau vụ tội phạm ma túy George Floyd bị ngộ sát. Ông Trump đã chỉ ra trong cuộc tranh luận rằng tại các thành phố được lãnh đạo bởi người thuộc phe Dân chủ thì các cuộc biểu tình với các hành vi quá khích của nhóm người BLM diễn ra kéo dài và mạnh mẽ nhất.

Thứ hai, trong khi ông Biden và phe được gọi là cấp tiến chỉ trích chính quyền Trump điều hành yếu kém để nền kinh tế đi xuống trong thời gian Covid, nhưng lại quên mất rằng phe của ông đòi phong tỏa xã hội thì làm sao có thể thúc đẩy các hoạt động sản xuất và kinh doanh?.

Thứ ba, ứng viên không chấp thuận thử nghiệm chất kích thích trước cuộc tranh luận lần thứ nhất muốn làm nổi bật ý tứ rằng chính quyền Trump chỉ vì muốn duy trì nên kinh tế nên không chịu phong tỏa chống dịch, và đó là biểu hiện của việc coi thường mạng sống người dân. Nhưng ai cũng biết ông Trump là người tín Thần, phản đối tới cùng việc phá thai để bảo vệ sự sống, điều đó chứng tỏ ông trân quý các sinh mệnh tới mức nào. Trong khi đó, ông Biden và phe Dân chủ cổ động nhiệt thành cho hành vi nạo phá thai, đi ngược lại văn hóa truyền thống của cả người phương Đông và phương Tây.

Trước khi làm tổng thống Mỹ, kinh nghiệm chính trường của ông Trump gần như bằng không. Ông dùng bầu máu nóng của một người yêu Chúa và yêu nước cùng tư duy kinh doanh để điều hành nước Mỹ. Ông không giỏi lý luận và diễn thuyết theo kiểu “hoa lá cành”, ông lấy hiệu quả làm đầu để xác định cách tiếp cận giải quyết vấn đề. Và thực tế cho thấy trước dịch Covid, ông đã đem lại nhiều điều cho nước Mỹ và thế giới. Có những điều có thể phải cần thời gian mới thấy hết ý nghĩa của nó, như các kế hoạch tấn công Đảng Cộng sản Trung Quốc của ông.

Ở chiều ngược lại, là một chính trị gia lọc lõi theo kiểu thiên tả vốn giỏi nói hơn làm. Ông Biden cũng như Obama, hay vợ chồng Clinton, cho thấy rất có “khiếu” diễn xuất. Cách giải quyết vấn đề của ông Biden được bộc lộ phần nào qua cuộc tranh luận hôm thứ Ba: rất có phương pháp và bài bản. Và hơn hết, năng lực yếu kém của Biden đã lộ ra qua hai nhiệm kỳ làm phó cho Obama và trong 47 năm làm chính khách.

Cái “vô chiêu” được xây dựng từ cơ sở văn hóa truyền thống, từ lòng yêu nước, từ tính cách thẳng thắn, bộc trực và quyết đoán của ông Trump rất có thể sẽ chiến thắng thứ “hữu chiêu” dựa trên lý thuyết suông của ông Biden, như điều mà bà Ronna Romney McDaniel, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa đánh giá: “Tại cuộc tranh luận Trump chứng minh ông ấy sẽ tiếp tục chiến đấu vì chúng ta, còn Biden thể hiện là một chiếc thùng rỗng”.

Bài viết chỉ thể hiện quan điểm riêng của tác giả