Theo tác giả Tôn Thành, Trung Quốc và Nga trong tuần này đã bắt đầu cuộc tập trận hải quân quy mô lớn kéo dài 7 ngày (21đến 27/12) nhằm làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược giữa quân đội hai nước. Truyền thông chính thức của Trung Quốc cho biết, cả hai bên đã tham gia cuộc tập trận với các chiến hạm chủ lực đang hoạt động được trang bị hỏa tiễn chống phi cơ và chống hạm tiên tiến, đồng thời nói rằng cuộc tập trận như vậy chỉ có thể được tổ chức giữa hai quốc gia hoàn toàn tin tưởng lẫn nhau. Đây là cuộc tập trận hải quân thường niên lần thứ 10 giữa hải quân Trung Quốc và Nga.

Cuộc tập trận hải quân này diễn ra sau các cuộc tuần tra chung của lực lượng không quân hai nước ở Biển Nhật Bản và Biển Hoa Đông vào tháng trước, trong đó các máy bay ném bom của Nga lần đầu tiên hạ cánh xuống Trung Quốc. Hồi tháng 9, Trung Quốc cũng cử hơn 2.000 binh sĩ và hơn 300 phương tiện quân sự tham gia cuộc tập trận chung quy mô lớn với Nga, thể hiện đầy đủ quan hệ sâu rộng giữa quân đội hai nước.

Tác giả Tôn Thành cho hay, ngay khi hải quân Trung Quốc và Nga đang tiến hành tập trận ở Biển Hoa Đông, giáp eo biển Đài Loan ở phía nam, cựu Tổng thống và Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev đã tổ chức một cuộc gặp không báo trước với Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Mặc dù hai nước cho đến nay vẫn tránh liên minh, nhưng có những dấu hiệu cho thấy hai nước đã thắt chặt quan hệ quân sự hơn kể từ cuộc chiến tranh Ukraina.

Từ khi Nga xâm lược Ukraina vào đầu năm nay, quân đội trên khắp thế giới đã tập trung nghiên cứu những kinh nghiệm và bài học khác nhau mà cuộc chiến tranh này có thể mang lại. Với mối quan hệ đặc biệt giữa quân đội Trung Quốc với Nga trong bối cảnh ngày càng xấu đi ở eo biển Đài Loan, việc Trung Quốc học hỏi từ Nga thực sự là một điều thú vị.

Theo tác giả Tôn Thành, các nhà phân tích quân sự chỉ ra rằng từ cơ cấu quân đội đến vũ khí và trang bị, từ lịch sử thành lập ĐCSTQ đến việc quân đội hai nước ngày càng trở nên tương thích trong những năm gần đây cho thấy quân đội Trung Quốc và Nga có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ. Tuy nhiên họ cũng có nhiều điểm yếu chung. Có thể nhận ra nhiều vấn đề mà quân đội Nga bộc lộ trong Chiến tranh Ukraina cũng là điểm yếu của  quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA).

Học hỏi từ những điểm yếu của Quân đội Nga

Lịch sử hàng thế kỷ của ĐCSTQ không thể tách rời khỏi lịch sử của Đảng Cộng sản Liên Xô, và điều này cũng đúng đối với sự phát triển và lớn mạnh của quân đội nước này khi phần lớn thời gian là nhờ sự trợ giúp to lớn của Liên Xô cũ.

Trương Thái Minh(Tai Ming Cheung), giám đốc Viện Hợp tác và Xung đột Toàn cầu tại Đại học California, San Diego, cho biết “Nếu bạn nhìn vào lịch sử phát triển của Quân đội Giải phóng Nhân dân, đặc biệt là sau khi thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nhiều cấu trúc và đội hình của quân đội Trung Quốc, cũng như văn hóa của quân đội, rất giống với đã học được từ Liên Xô cũ.”

Chuyên gia quân sự này trong một cuộc phỏng vấn với Đài Tiếng nói Hoa Kỳ cũng cho biết, quân giải phóng nhân dân Trung Quốc chắc chắn có kinh nghiệm của riêng mình. Nhưng nhiều chiến thuật, ý tưởng và phong cách chiến đấu của quân đội Trung Quốc chịu ảnh hưởng sâu sắc từ truyền thống của Liên Xô cũ và Nga. Điều này cũng đúng kể từ thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, đặc biệt là sau khi Trung Quốc và Nga nối lại quan hệ thương mại chiến lược chặt chẽ vào những năm 1990. Có rất nhiều giao tiếp hai chiều và sự hiểu biết lẫn nhau giữa quân đội Nga và Trung Quốc. “Vì vậy, người Trung Quốc rất coi trọng quân đội Nga và nhận được rất nhiều lời khuyên từ các đối tác Nga của họ.”

Một báo cáo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, cho biết mặc dù Trung Quốc và Nga cho đến nay vẫn chưa chính thức thành lập một liên minh, nhưng họ có quan hệ quân sự sâu sắc về mặt mua bán vũ khí và các cuộc tập trận quân sự chung. 

Tuy nhiên, các chuyên gia quân sự chỉ ra rằng  trong khi hưởng lợi nhiều từ việc bán vũ khí, Trung Quốc cũng học được nhiều điểm yếu từ quân đội Nga.

Một bài viết của Trương Thái Minh trên trang Foreign Policy cho biết Bắc Kinh biết quân đội của họ có nhiều điểm chung với quân đội của Moscow. Trong bài báo của mình, “Thảm họa Ukraina của Nga phơi bày những lỗ hổng quân sự của Trung Quốc”, ông lập luận rằng đối với các nhà hoạch định chiến tranh Trung Quốc, “Đây là một cơ hội quý giá để hiểu được điểm yếu của chính mình trên chiến trường thông qua sự hy sinh của người khác.”

Một báo cáo gần đây của Đại học Quốc phòng Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng, giống như quân đội Nga, các tướng lĩnh Trung Quốc nhìn chung thiếu khả năng huấn luyện chéo và tác chiến giữa các quân chủng khác nhau. Một phân tích về lai lịch và lý lịch của hơn 300 sĩ quan cấp cao trong 5 quân chủng của quân đội giải phóng nhân dân gồm: Lục quân, Hải quân, Không quân, Lực lượng hỏa tiễn và Lực lượng Hỗ trợ Chiến lược trong 6 năm tính đến năm  2021 cho thấy quân đội giải phóng nhân dân là một tổ chức khá bảo thủ. Về thâm niên, họ hiếm khi được thăng cấp vượt tiêu chuẩn. Ngoài ra, các tướng lĩnh cấp cao đều cực kỳ giống nhau về tuổi tác, trình độ học vấn, giới tính và chủng tộc.  Ở Trung Quốc, nếu bạn trở thành lục quân, bạn sẽ luôn là lục quân, và nếu bạn trở thành hải quân, bạn sẽ mãi là hải quân. Trong khi đó từ năm 1989, Hoa Kỳ đã thông qua Đạo luật Goldwater-Nichols để hợp pháp hóa việc đào tạo chéo.

Joel Wuthnow, một thành viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Các vấn đề Quân sự Trung Quốc thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược, nói với Đài tiếng nói Hoa Kỳ rằng “Họ có xu hướng rất giỏi trong một lĩnh vực chuyên môn, nhưng trong chiến tranh hiện đại, khả năng lãnh đạo đòi hỏi nhiều kỹ năng khác nhau, đặc biệt là khả năng điều phối hiệu quả các hoạt động chung “.

Các chuyên gia quân sự thường tin rằng trong cuộc chiến Ukraina, lực lượng mặt đất của Nga thiếu sự yểm trợ trên không, và đặc biệt là trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, các vấn đề hậu cần đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng tiếp tế cho quân đội của Nga. Ông Joel Wuthnow, đã chỉ ra trong báo cáo rằng do thiếu kinh nghiệm và đào tạo chéo, các tướng lĩnh cấp cao của quân đội giải phóng nhân dân TQ có thể gặp phải những vấn đề tương tự.

Trương Thái Minh cũng chỉ ra rằng một trong những bài học lớn nhất mà Trung Quốc có thể học được từ Chiến tranh Ukraina là là khả năng hợp tác và tác chiến chung giữa các quân chủng khác nhau, cũng như lực lượng lục quân, không quân và hải quân của Nga đã không thể phối hợp tốt. Ông nói: “Khi thiếu sự phối hợp, nó sẽ phá hủy hiệu quả chiến đấu cũng như khả năng bố trí và tập trung hỏa lực để giành chiến thắng trên chiến trường”.

Hạn chế về thể chế và cơ cấu

So với cơ cấu chỉ huy của phương Tây, trong một thời gian dài, hệ thống chỉ huy của quân đội Trung Quốc và Nga được coi là dựa trên sự kiểm soát chặt chẽ thông tin và quyền ra quyết định, được gọi là “ hệ thống chỉ huy có thứ bậc”. Điều này khiến sĩ quan và binh sĩ cấp dưới khó chủ động trong thực chiến.

Nhà khoa học chính trị cấp cao của Viện Chính sách RAND Jeffrey Engstrom nói rằng cơ cấu chỉ huy của Trung Quốc và Nga chủ yếu là từ trên xuống, thay vì dựa vào các cấp chỉ huy cấp dưới. Ông nói trong một cuộc phỏng vấn với Đài tiếng nói Hoa Kỳ: “Loại cơ cấu chỉ huy tập trung cao độ từ trên xuống này, thấm nhuần hoàn toàn vào Quân đội Giải phóng Nhân dân. Điều này thậm chí có thể mang lại lợi ích cho Đài Loan hoặc bất kỳ quốc gia nào khác được cho là có xung đột với Trung Quốc.”

Một hiện tượng khác bị thế giới bên ngoài chỉ trích mạnh mẽ là tình trạng tham nhũng tràn lan trong quân đội. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu bị cáo buộc sở hữu dinh thự trị giá 18 triệu đô la Mỹ.  Điều này cũng tương tự tại Trung Quốc, đã có ít nhất hàng trăm tướng lĩnh đã bị bắt trong chiến dịch chống tham nhũng của nước này trong thập kỷ qua.

Một điểm yếu lớn khác của quân đội Nga và Trung Quốc là chính trị hóa. Ở Nga, điều này thể hiện ở chỗ, việc thăng cấp hàm cũng phụ thuộc vào lòng trung thành với Putin và những người thân cận của ông ta. Ở Trung Quốc, đó là một hệ thống kiểm duyệt chính trị và ủy ban chính trị nghiêm ngặt, là sự lãnh đạo tuyệt đối của đảng đối với quân đội. Chuyên gia quân sự Trung Quốc Trương Thái Minh cho rằng chính quyền dân sự Trung Quốc thường can thiệp trực tiếp vào các vấn đề quân sự. Về các vấn đề như liệu có nên tấn công Đài Loan hay không, ông cho biết quân đội có rất ít tiếng nói, “Bởi vì họ chỉ có thể tập trung vào khía cạnh quân sự, và liệu có tấn công Đài Loan hay không là một quyết định chính trị nhiều hơn”.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc và Nga đã đẩy mạnh các cuộc tập trận quân sự, một phần vì so với quân đội Mỹ, cả hai nước đều thiếu kinh nghiệm chiến đấu thực tế. Trong ba thập kỷ qua, quân đội Nga chỉ tham gia một số cuộc chiến tranh nhỏ hạn chế ở Chechnya, Georgia, v.v. Tình hình ở Trung Quốc còn tồi tệ hơn, quân đội Trung Quốc đã không tham chiến kể từ cuộc chiến tranh biên giới với Việt Nam năm 1979. 

Chuyên gia quân sự Trương Thái Minh cho biết trong một bài viết trên trang web “Chính sách đối ngoại” rằng, trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đẩy mạnh các cuộc tập trận quân sự, một phần để tạo ấn tượng rằng quân đội TQ thực sự có thể phối hợp các mệnh lệnh trên bộ, trên biển và trên không để xâm lược Đài Loan. Nhưng hầu hết các cuộc tập trận sẽ không đủ điều kiện là các cuộc tập trận chung thực sự giữa các quân chủng khác nhau. Và nhiều khả năng sẽ là các quân chủng hoạt động cạnh nhau, chỉ thỉnh thoảng phối hợp.

Có thể bạn quan tâm: