Chuyên gia các vấn đề thời sự Đài Loan Bùi Mẫn Hân có bài viết trên trang Thượng báo có tên: “Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) không nên kỷ niệm một trăm năm thành lập, mà hãy nên lo lắng”. Dưới đây là một vài ý chính trong bài viết của ông:

Những người gần trăm tuổi thường nghĩ đến cái chết. Nhưng các đảng chính trị kỷ niệm 100 năm thành lập, chẳng hạn như ĐCSTQ là vào ngày 1/7, bởi vì họ bị ám ảnh bởi cuộc sống vĩnh cửu. Sự lạc quan như vậy dường như rất xa lạ đối với các chế độ độc tài, bởi vì thành tích tuổi thọ của các chế độ đó trong lịch sử không truyền cảm hứng tự tin mà cho thấy sự lụi tàn là tất yếu. Thực tế là không có chính thể nào như vậy trong thời hiện đại tồn tại trong một thế kỷ, vì vậy, các nhà lãnh đạo Trung Quốc không nên ăn mừng mà nên lo lắng.

Một lý do rõ ràng cho tuổi thọ tương đối ngắn của chính thể độc tài là, không giống như các nền dân chủ, các hệ thống chuyên chế hiện đại do các đảng chính trị thống trị chỉ mới ra đời vào thế kỷ 20 và hầu hết là sau thế chiến thứ hai.

Nhưng có một lời giải thích cần thiết hơn là sự trùng hợp lịch sử. Môi trường chính trị nơi các chế độ độc tài sinh sống mang tính triết học Hobbes nhiều hơn các đối thủ dân chủ của họ — tức là, “tạm bợ, dơ bẩn và man rợ”.

Một cách chắc chắn cho sự sụp đổ của chế độ độc tài là hay bắt đầu chiến tranh và tự mình thua cuộc, đây là vận mệnh chung của Đức Quốc xã và Phát xít Ý Mosolini. Nhưng sự đầu hàng quyền lực của hầu hết các chế độ độc tài ít kịch tính hơn nhiều (và không có di chứng gây ra thiệt hại nghiêm trọng). Ví dụ như Quốc Dân Đảng ở Đài Loan và Đảng Thể chế Cách mạng (PRI) ở Mexico, đã ngửi thấy điềm báo của số phận và khởi xướng các cải cách dân chủ hóa trước khi mất hết tính hợp pháp. Mặc dù các đảng này cuối cùng đã bị lật đổ, nhưng họ vẫn giữ được tính hợp pháp chính trị của mình và sau đó giành lại quyền lực bằng cách giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử cạnh tranh (chẳng hạn như Đài Loan năm 2008 và Mexico năm 2012).

Rất lâu trước khi ông Tập lên nắm quyền vào năm 2012, một số nhà lãnh đạo Trung Quốc đã đặt hy vọng vào mô hình Singapore. Đảng Hành động Nhân dân (PAP) đã cai trị Singapore liên tục kể từ năm 1959 và dường như có tất cả mọi thứ: gần như hoàn toàn độc quyền quyền lực, quản trị có thẩm quyền, hiệu quả kinh tế vượt trội và sự ủng hộ đáng tin cậy của người dân. ĐCSTQ đã cử hàng chục nghìn quan chức đến Singapore để nghiên cứu hệ thống của họ, nhưng ĐCSTQ không muốn trở thành một phiên bản khổng lồ của Đảng Hành động Nhân dân. ĐCSTQ chắc chắn hy vọng sẽ kiểm soát quyền lực như Đảng Hành động Nhân dân, nhưng họ không muốn áp dụng các phương pháp và hệ thống tương tự để giúp duy trì địa vị cao nhất của Đảng Hành động Nhân dân.

Trong số tất cả các yếu tố thể chế duy trì sự thống trị đặc biệt của Đảng Hành động Nhân dân, ĐCSTQ không thích đảng đối lập có địa vị hợp pháp của Singapore, cũng như các cuộc bầu cử tương đối trong sạch và pháp quyền. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc hiểu rằng những hệ thống này, vốn rất quan trọng đối với sự thành công của PAP, sẽ làm suy yếu nghiêm trọng sự độc quyền chính trị của ĐCSTQ một khi được đưa vào Trung Quốc.

Điều này có thể giải thích tại sao mô hình Singapore mất dần ánh sáng dưới thời Tập Cận Bình, trong khi mô hình Bắc Triều Tiên – tức là đàn áp chính trị toàn trị, tôn thờ nhà lãnh đạo tối cao và quyền tự chủ (tự lực kinh tế) – ngày càng trở nên hấp dẫn hơn. Đúng là Trung Quốc vẫn chưa trở thành một Triều Tiên khổng lồ, nhưng một số xu hướng trong tám năm qua đã đánh dấu rằng Trung Quốc đang đi theo hướng đó.

Về mặt chính trị, chế độ khủng bố đã trở lại, không chỉ đối với người dân thường, mà còn đối với giới tinh hoa của ĐCSTQ, bởi vì ông Tập đã tiếp tục thanh trừng dưới ngọn cờ của phong trào chống tham nhũng vĩnh cửu. Hệ thống kiểm duyệt đang ở đỉnh cao như thời hậu Mao Trạch Đông, và chế độ Tập Cận Bình đã gần như xóa sổ hoàn toàn không gian sống của xã hội dân sự, bao gồm cả các tổ chức phi chính phủ. Các nhà chức trách thậm chí đã sử dụng các biện pháp như trấn áp, truy tố hình sự và tịch thu tài sản để ngăn chặn các chủ doanh nghiệp tư nhân ngoan cố của Trung Quốc.

Về kinh tế, Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn đạt được quyền tự chủ. Tuy nhiên,  kế hoạch 5 năm mới của ĐCSTQ đưa ra tầm nhìn về khả năng tự cung cấp công nghệ và an ninh kinh tế tập trung vào tăng trưởng trong nước. Mặc dù họ đã tìm ra lý do hợp lý – rằng chiến lược tách rời kinh tế và công nghệ của Hoa Kỳ khiến họ không còn lựa chọn nào khác.

Khi các nhà lãnh đạo Trung Quốc kỷ niệm 100 năm thành lập ĐCSTQ, họ nên tự hỏi bản thân rằng liệu ĐCSTQ có đang đi đúng hướng hay không. Nếu không, cột mốc quan trọng sắp tới của ĐCSTQ có thể sẽ là dấu mốc cuối cùng.