Tổ chức Sáng kiến Thăm dò tình hình chiến lược ở Biển Đông (SCSPI) một viện nghiên cứu ở Bắc Kinh được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn, ngày 12/10 công bố báo cáo  cho biết ít nhất 60 máy bay quân sự Mỹ đã tiến hành các chuyến bay do thám gần Trung Quốc trong tháng 9, theo SCMP.

Trong số 60 máy bay chiến đấu được ghi lại, có 41 chiếc bay qua vùng Biển Đông đang tranh chấp, 6 chiếc bay qua Biển Hoa Đông và xa hơn về phía Bắc, 13 chiếc trên Hoàng Hải.

Báo cáo lưu ý các hoạt động tiếp nhiên liệu trên không cũng tăng lên vào tháng 9, cho thấy Mỹ có thể chuẩn bị cho những sứ mệnh tầm xa trong tương lai nhằm vào các mục tiêu ở Biển Đông.

SCSPI cho biết một số máy bay được điều động từ đảo Guam để tiếp nhiên liệu trên không cho các máy bay do thám trên Biển Đông.

Theo báo cáo: “Việc Mỹ điều động máy bay tiếp nhiên liệu từ Guam thay vì từ căn cứ không quân Kadena ở Nhật Bản là điều bất thường vì các hoạt động như thế này không kinh tế và kém hiệu quả. Điều này cho thấy Mỹ có thể chuẩn bị cho việc tiếp nhiên liệu trong nhiệm vụ tầm xa với điều kiện khắc nghiệt, do đó cần nhiều sự chú ý hơn”.

“Điều này cho thấy khu vực Biển Đông vẫn là trọng tâm chính của Hoa Kỳ, nhưng điều đáng chú ý không kém là các hoạt động ở khu vực Hoàng Hải đã tăng lên rõ rệt so với các hoạt động lẻ tẻ cách đây hai tháng,” báo cáo cho biết.

Các máy bay chiến đấu thường tiến hành hai loại chuyến bay do thám: thường lệ và cụ thể. Chuyến bay thường lệ thì dễ dự đoán hơn, dựa trên thống kê về loại máy bay, tần suất và khu vực.

Trong số các chuyến bay trinh sát cụ thể, 13 máy bay đã bay đến Hoàng Hải và 3 máy bay đến Biển Hoa Đông trong khi quân đội Trung Quốc đang tiến hành các cuộc tập trận, theo báo cáo.

Báo cáo cho biết, tổng số chuyến bay gần giống như trong tháng 7 và tháng 8, đồng thời cho biết thêm rằng con số thực tế có thể cao hơn do một số máy bay chiến đấu cải trang thành máy bay dân dụng hoặc không bật máy tiếp sóng.

Báo cáo cho biết đã có 6 máy bay Mỹ do thám các hoạt động quân sự của Trung Quốc nhưng lại sử dụng mã hiệu máy bay dân dụng. 

Hồi cuối tháng 9, một máy bay của Không quân Mỹ đã thay đổi mã nhận dạng máy bay khi bay qua Hoàng Hải, khiến nó giống với máy bay của Philippines, trước khi trở lại số hiệu ban đầu sau khi hoàn thành nhiệm vụ, SCSPI cho biết.

Cũng trong tháng 9, máy bay RC-135S của Mỹ đã ngụy trang điện tử thành máy bay dân dụng của Malaysia khi bay gần không phận Trung Quốc, SCSPI cho biết.

Về chi tiết Mỹ điều động máy bay từ căn cứ trên đảo Guam thay vì đảo Okinawa, Ben Ho, một nghiên cứu viên liên kết tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, cho biết quân đội Mỹ đang lên kế hoạch cho tình huống xấu nhất.

Ông Ho nói: “Việc Mỹ triển khai các tàu chở dầu trên không từ đảo Guam chứ không phải Okinawa ám chỉ tình huống giả định được nhắc đến nhiều khi các căn cứ Mỹ trên hòn đảo Nhật bị tên lửa Trung Quốc tấn công trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột Trung-Mỹ”.

“[Nó] cũng cho thấy rằng Washington đang phòng ngừa khả năng Nhật Bản ngăn cản các lực lượng Mỹ [đang] đóng quân trên đất của mình triển khai tấn công Trung Quốc. Trong hai hoàn cảnh này, Mỹ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc điều động quân lực từ đảo Guam”

Nhưng ông Hồ nói thêm: “Trong khi có nhiều người bàn về những nguy hiểm có thể xảy ra bởi các cuộc chạm trán nguy hiểm giữa hai lực lượng Mỹ và Trung Quốc trên không hoặc thậm chí trên biển, nhưng khả năng leo thang quân sự trong những tình huống trên là thấp”.

Malcolm Davis, nhà phân tích cấp cao chuyên về an ninh Trung Quốc tại Viện Chính sách Chiến lược Australia ở Canberra, cho rằng Mỹ cần tăng cường sự hiện diện để ngăn chặn Trung Quốc tham gia vào các hành động gây hấn trong khu vực, bao gồm cả ở Biển Đông.

Ông Davis nói: “Lo lắng lớn nhất của tôi là Trung Quốc sẽ tìm cách khai thác bất kỳ tình trạng bất ổn nội bộ hoặc phân tán chính trị nào ở Mỹ sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, để có động thái gây hấn chống lại Đài Loan hoặc ở Biển Đông.

“Mỹ phải ngăn chặn một hành động như vậy và những chiến dịch huấn luyện như này là một phần trong việc đó – sự hiện diện và quyết tâm của Mỹ sẽ là tín hiệu gửi đến Bắc Kinh”.